Erişmek
İnsanın eliyle ya da çabasıyla bir şeye ulaşması. Kur'an'da erdeme, hayra, rahmete ve cezaya erişmek bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
نيل (nyl): İnsanın eliyle eriştiği şey temel anlamdır; bir şeye ulaşmak, onu elde etmek ve birine bir şey ulaştırmak bundan doğar.
نيل (nyl) — İnsanın eliyle eriştiği şey (Müfredât): النيل: ما يناله الإنسان بيده
نيل (nyl) — Bağış olarak elde edilen (nevâl) (Müfredât): وحقيقة النوال: ما يناله الإنسان من الصلة
نيل (nyl) — Bir şeye ulaşmak, elde etmek (Lisân): نلت الشيء نيلا
نيل (nyl) — Doğru, isabetli olan (Lisân): النوال هاهنا الصواب
Tanım
Sözlükte kök anlam insanın eliyle eriştiği şeydir; bir şeye ulaşmak ve onu elde etmek anlamına gelir. Kur'an'da erişilen şey çoğu kez soyuttur: erdem, hayır, rahmet, gazap ya da takva. Erişenin karşılığı da farklı olabilir; kimi yerde elin ulaştığı av, kimi yerde Allah'a ulaşan takvadır. Bir şeye ulaşma ya da ulaşamama, olumlu ve olumsuz sonuçlar için kullanılır.
Ayetlerle
Ali İmran 92. ayet — Sevilenden infak edilmedikçe erdeme ulaşılamayacağı bildirilir; erişmek burada erdemin bir bedel ve çabayla elde edilmesidir.
Maide 94. ayet — Ellerin ve okların ulaşabildiği avla sınanma anlatılır; kök burada elin bir şeye erişmesini ifade eder.
Araf 49. ayet — Allah'ın bir rahmetle erişmeyeceğini ileri sürenlere cennete girmeleri söylenir; erişmek rahmetin ulaşması anlamındadır.
Araf 152. ayet — Buzağıyı edinenlere Rablerinden bir gazap ve zilletin erişeceği bildirilir; erişen şey burada olumsuz bir sonuçtur.
Hac 37. ayet — Kurbanların et ve kanının Allah'a ulaşmayacağı, kişinin takvasının ulaşacağı söylenir; erişen şey maddi olan değil, davranışın özüdür.
Ahzab 25. ayet — Gerçekleri örtenlerin öfkeleriyle bir hayra ulaşamadan geri döndürüldüğü anlatılır; erişmemek amaçlanana varamamaktır.
Sık sorulanlar
Kur'an'da neler erişir ya da erişilir?
Girdideki ayetlerde erdem, hayır, rahmet, gazap, zillet ve takva erişilen şeyler olarak geçer. Av gibi elle erişilen somut şeyler de aynı kökle anılır.
Bu kökün temel anlamı nedir?
Temel anlam insanın eliyle eriştiği şeydir. Bundan bir şeye ulaşmak, onu elde etmek ve birine bir şey ulaştırmak anlamları çıkar.