Farz
Kökte bir şeyde çentik gibi iz bırakmak vardır; Allah'ın gerekli kıldığı, belirlediği şey ve takdir edilen pay farz diye anılır.
Köklerde ne diyor?
فرض (frD): Bir şeyde çentik gibi iz bırakmak temel anlamdır. Allah'ın belirli sınırlarla gerekli kıldığı farz buradan türer; hâkimin takdir ettiği nafaka da farz diye anılır.
فرض (frD) — Bir şeyde çentik ya da başka bir iz bırakmak (Mekâyîs): يدل على تأثير في شيء من حز أو غيره
فرض (frD) — Bir şeydeki çentik (Mekâyîs): فالفرض: الحز في الشيء
فرض (frD) — Allah'ın gerekli kıldığı şey, farz (Mekâyîs): اشتقاق الفرض الذي أوجبه الله تعالى
فرض (frD) — Hükmü kesip gerekli kılmak (Müfredât): والفرض بقطع الحكم فيه
فرض (frD) — Allah'ın sınırları (Ayn): وفرائض الله: حدوده
فرض (frD) — Yaşlı inek (fâriz) (Mekâyîs): الفارض: المسنة
Tanım
Kökün sözlük özeti, bir şeyde çentik ya da iz bırakmayı temel anlam sayar. Buradan hükmü kesip gerekli kılmak ve belirli bir sınır koymak anlamı doğar; yaşlı inek anlamındaki sözcük de aynı köktendir. Ayetlerde fiil, Allah'ın bir sureyi, Kur'an'ı ya da bir yükümlülüğü gerekli kıldığını anlatır; ayrıca mirasta belirlenmiş pay ve kadına ayrılan belirli bir hak da aynı kökle anılır.
Ayetlerle
Bakara 68. ayet — Sığırın niteliği sorulunca ne yaşlı ne de körpe, ikisinin arası bir sığır olduğu söylenir; kökten gelen sözcük burada yaşlı hayvanı anlatır.
Bakara 236. ayet — Kadınlara temas etmeden ya da bir farz belirlemeden boşamanın sakınca taşımadığı söylenir; belirlenmiş bir hak anlamı görülür ve yararlandırma istenir.
Nisa 7. ayet — Anne baba ve akrabaların bıraktığından, az olsun çok olsun, erkeklere ve kadınlara bir nasip bulunduğu bildirilir; nasip ayrılması zorunlu, belirlenmiş bir pay olarak anılır.
Nur 1. ayet — Bir surenin indirildiği ve farz kılındığı söylenir; ardından ayetlerin açık kanıtlı indirildiği bildirilir. Farz kılmak burada bir metnin yükümlülük olarak konmasını anlatır.
Kasas 85. ayet — Sana Kur'an'ı farz kılanın seni dönülecek yere kavuşturacağı bildirilir; fiil burada Kur'an'ın gerekli kılınmasını anlatır.
Tahrim 2. ayet — Allah'ın, yeminlerin çözülmesini size gerekli kıldığı bildirilir ve Allah'ın sizin yakınınız ve bilge olduğu eklenir; fiil, belirlenmiş bir çıkış yolunu anlatır.
Sık sorulanlar
Farz sözcüğünün kök anlamı nedir?
Sözlük özeti kökün temel anlamını bir şeyde çentik gibi iz bırakmak olarak verir. Buradan hükmü kesip gerekli kılmak, belirli bir sınır koymak anlamı doğar.
Kur'an'da farz kılınan şeyler nelerdir?
Ayetlerde Allah'ın bir sureyi, Kur'an'ı ve yemin çözümünü farz kıldığı anlatılır. Ayrıca mirasta belirlenmiş pay ve kadına belirlenen hak da aynı kökle anılır.