Fıtrat
Bir şeyi yarıp ortaya çıkarmak temel anlamdır; yaratmak ve yaratılışın dayandığı doğal yapı bu kökten gelir.
Köklerde ne diyor?
فطر (fTr): Bir şeyi yarıp ortaya çıkarmak temel anlamdır. Orucu açmak, yaratıp var etmek ve yaratılışın dayandığı doğal yapı (fıtrat) bu kökten gelir.
فطر (fTr) — Bir şeyi açıp ortaya çıkarmak (Mekâyîs): يدل على فتح شيء وإبرازه
فطر (fTr) — Uzunlamasına yarmak (Müfredât): أصل الفطر: الشق طولا
فطر (fTr) — Orucu açmak (Mekâyîs): من ذلك الفطر من الصوم
فطر (fTr) — Yaratmak, ilk kez var etmek (Ayn): وفطر الله الخلق، أي: خلقهم
فطر (fTr) — Yaratılışın üzerine kurulduğu doğal yapı (fıtrat) (Ayn): والفطرة: التي طبعت عليها الخليقة من الدين
فطر (fTr) — Davarı iki parmakla sağmak (Müfredât): وفطرت الشاة: حلبتها بإصبعين
Tanım
Sözlükte kökün temel anlamı bir şeyi açıp, uzunlamasına yarıp ortaya çıkarmaktır. Orucu açmak, davarı iki parmakla sağmak, ilk kez yaratıp var etmek ve yaratılışın üzerine kurulduğu doğal yapı aynı kökten gelir. Kur'an'da fâtır, göklerin ve yeryüzünün yaratıcısı olarak anılır; insanlar da kendilerini yaratana yönelirken bu kelimeyi kullanır.
Ayetlerle
Enam 79. ayet — Hanif olan konuşucu, yönünü göklerin ve yeryüzünün fıtratını belirleyene çevirdiğini ve ortak koşanlardan olmadığını söyler. Fıtrat, yaratıcıya yönelmenin dayanağıdır.
Hud 51. ayet — Halkına karşılık istemediğini, karşılığının fıtratını belirleyenin üzerine olduğunu söyler ve aklınızı kullanmaz mısınız diye sorar. Kök, yaratanı anmak için kullanılır.
İsra 51. ayet — Bizi kim döndürür diyenlere, en başında fıtratınızı belirleyen denir. Kök ilk kez var etmeyle birlikte geçer.
Meryem 90. ayet — Neredeyse göklerin çatlayacağı, yerin yarılacağı ve dağların yıkılıp dağılacağı söylenir. Fiil burada yarılmak, çatlamak anlamıyla sözlükteki temel anlama en yakın kullanımdır.
Yasin 22. ayet — Fıtratımı belirleyene kulluk etmeyeyim mi? ve O'na döndürülüyorsunuz sözü, yaratılışla dönüşü birlikte anar. Aynı kök yaratanı anlatır.
Sık sorulanlar
Fıtrat sözlükte ne anlama gelir?
Bir şeyi yarıp ortaya çıkarmak anlamına gelir. Buradan ilk kez yaratmak ve yaratılışın dayandığı doğal yapı anlamları türer.
Fâtır kelimesi Kur'an'da kim için kullanılır?
Ayetlerde göklerin ve yeryüzünün yaratıcısı için kullanılır. Konuşanlar kendi fıtratlarını belirleyeni anarken de aynı kökü kullanır.