Gözetme
Gözetip korumak; hayvan otlatmak, otlak, çoban ve verilen sözü gözetmek bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
رعي (rEy): İki temel anlamı vardır: gözetip korumak ve geri dönmek. Hayvan otlatmak, yönetmek ve bir işin sonunu gözetmek ilkinden doğar.
رعي (rEy) — Gözetmek, korumak; ve geri dönmek (Mekâyîs): أحدهما المراقبة والحفظ، والآخر الرجوع
رعي (rEy) — Hayvanı korumak, beslemek (Müfredât): الرعي في الأصل: حفظ الحيوان
رعي (rEy) — Korumak ve yönetmek (Müfredât): وجعل الرعي والرعاء للحفظ والسياسة
رعي (rEy) — Yönetici, vali (Mekâyîs): والراعي: الوالي
رعي (rEy) — Otlak (Müfredât): والمرعى: موضع الرعي
رعي (rEy) — Kötülükten geri durmak (Mekâyîs): ارعوى عن القبيح، إذا رجع
Tanım
Kökün iki temel anlamı gözetip korumak ve geri dönmektir. Sözlükte hayvanı korumak ve beslemek, otlak, yönetici ve kötülükten geri durmak bu kökten gelir. Kur'an'da kök hayvanların otlatılması, çobanların ve otlağın anılması ile emanet ve ahde riayet etme anlamlarında geçer; birini gözetmesi istenen bir hitapta da kullanılır.
Ayetlerle
Bakara 104. ayet — İnananlara riayet et demek yerine, bizi gözet demeleri ve kulak vermeleri öğütlenir.
Taha 54. ayet — İnsanlara nasiplenmeleri ve hayvanlarını otlatmaları söylenir; bunda akıl sahipleri için ayetler olduğu belirtilir.
Müminun 8. ayet — Emanetlerine ve ahitlerine riayet edenler, inananların özellikleri arasında sayılır.
Kasas 23. ayet — Medyen suyunda iki kadın, çobanlar çekilene kadar hayvanlarını sulamadıklarını söyler; kök çobanları anlatır.
Naziat 31. ayet — Yerden suyun ve otlağın çıkarılması, yaratılışın bir nimeti olarak sayılır.
Ala 4. ayet — Allah, otlağı çıkaran olarak anılır; kök hayvanın yiyeceği yeri anlatır.
Sık sorulanlar
Rey kökü Kur'an'da ne anlama gelir?
Kökün özünde gözetip korumak vardır; ayetlerde otlatma, otlak, çoban ve emanete ya da ahde riayet anlamında geçer.
Bu kök hem hayvan hem söz için nasıl kullanılır?
Hayvanı gözetip otlatmak ve verilen sözü ya da emaneti gözetmek aynı koruma fikrinden çıkar; ayetlerde her iki kullanım da görülür.