Gülme
Sevinçle yüzün açılması ve gülme; Kur'an'da hem sevinç hem alay ve eğlenme bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
ضحك (DHk): Açılıp ortaya çıkmak temel anlamdır; gülme, sevinçle yüzün açılıp dişlerin görünmesidir. Alaya almak ve şaşırmak da bu kökle ifade edilir.
ضحك (DHk) — Açılıp ortaya çıkma (Mekâyîs): وهو دليل الانكشاف والبروز
ضحك (DHk) — Sevinçle yüzün açılıp dişlerin görünmesi (Müfredât): انبساط الوجه وتكشر الأسنان من سرور النفس
ضحك (DHk) — Alaya alma (Müfredât): واستعير الضحك للسخرية
ضحك (DHk) — Yalnızca şaşırma (Müfredât): واستعمل للتعجب المجرد تارة
ضحك (DHk) — Gülerken görünen ön dişler (Mekâyîs): والضاحكة: كل سن تبدو من مقدم الأسنان
ضحك (DHk) — Apaçık yol (Mekâyîs): والضحوك: الطريق الواضح
Tanım
Sözlükte kökün temel anlamı açılıp ortaya çıkmaktır; gülme, yüzün açılıp dişlerin görünmesidir. Bu kökten alaya almak ve şaşırmak anlamları da gelir. Kur'an'da kelime hem içten bir gülümseme ve sevinç hâli hem de başkalarını küçümseyerek gülmek için geçer. Ayetler gülmeyi çoğu kez ağlamayla karşı karşıya koyar ve kimin kime güldüğünü gösterir.
Ayetlerle
Tevbe 82. ayet — Kazandıklarının karşılığı olarak az gülmeleri, çok ağlamaları söylenir; gülme ağlamanın karşısında anılır.
Hud 71. ayet — Ayakta duran kadın güldü ve ona İshak, ardından Yakub müjdelendi; kök müjdeden önce gelen gülme hâlini anlatır.
Müminun 110. ayet — Onları küçümseyip zikri unutturana kadar onlara gülüyorlardı denir; gülme burada inanmışlara yönelik bir alaydır.
Neml 19. ayet — Birinin sözünden ötürü gülümseyerek tebessüm etti ve Rabbine şükretmeyi dilendi; kök burada içten bir gülmeyi anlatır.
Necm 43. ayet — Güldüren ve ağlatanın Allah olduğu söylenir; gülme ve ağlama birlikte anılan iki hâldir.
Mutaffifin 34. ayet — Bugün inanıp güvenenlerin gerçekleri örtenlere güldüğü söylenir; gülme dünyadaki alayın ardından yer değiştirmiş olarak anlatılır.
Sık sorulanlar
Kur'an'da gülme hep sevinç anlamında mı geçer?
Hayır. Kök hem içten sevinci hem de alay ve küçümsemeyi anlatır; kimi ayet müjde karşısındaki gülmeyi, kimi suçluların inananlara gülmesini gösterir (11:71, 83:29).
Gülme kökünün sözlük anlamı nedir?
Temel anlamı açılıp ortaya çıkmaktır; gülme yüzün açılıp dişlerin görünmesidir. Alaya almak ve şaşırmak da aynı kökten türeyen anlamlar arasında sayılır.