Güneş
Güneş, yerinde durmayıp hareket ettiği için bu kökle anılır. Kur'an'da gün, zaman ve düzen için bir ölçü ve işaret olarak geçer.
Köklerde ne diyor?
شمس ($ms): Renk değiştirmek ve yerinde durmamak temel anlamdır. Güneş, hiç durmadan hareket ettiği için bu adı alır; huysuz, ürkek hayvan ve kişi de bu köktendir.
شمس ($ms) — Renk değiştirmek, yerinde durmamak (Mekâyîs): أصل يدل على تلون وقلة استقرار
شمس ($ms) — Güneş: durmadığı için bu adı almıştır (Mekâyîs): وسميت بذلك لأنها غير مستقرة
شمس ($ms) — Güneş kursu ve ondan yayılan ışık (Müfredât): الشمس يقال للقرصة، وللضوء المنتشر عنها
شمس ($ms) — Ürküp kaçmak, yerinde durmamak (Müfredât): وشمس فلان شماسا: إذا ند ولم يستقر
شمس ($ms) — Düşmanlığını açığa vurmak (Ayn): وشمس لي فلان، إذا أبدى لك عداوته
شمس ($ms) — Araplarda özel ad: Abdüşems (Mekâyîs): وقد سمت العرب عبد شمس
Tanım
Kökün temel anlamı renk değiştirmek ve yerinde durmamaktır. Sözlük, güneşin hiç durmadan hareket ettiği için bu adı aldığını söyler. Güneş kursu ve ondan yayılan ışık da aynı köktendir. Kur'an'da güneş ay ile birlikte anılır; zamanı ve yılların sayısını bilmek için ölçü, insanların hizmetine verilmiş düzenli bir hareket ve bir yörüngede ilerleyen bir varlık olarak geçer. Güneşin doğuşu ve batışı ayrıca vakit bildirir.
Ayetlerle
Enam 78. ayet — İbrahim güneşin doğduğunu görüp bu Rabbimdir dedi, batınca ortak koştuklarınızdan uzağım dedi. Güneşin batması, onun ilah olamayacağının delili olarak geçer.
Yunus 5. ayet — Allah güneşi bir ışık, ayı aydınlık kıldı ve yılların sayısını bilmeniz için menziller ölçtü denir. Güneş zaman hesabının ölçüsüdür.
İbrahim 33. ayet — Düzenli hareket eden güneş ve ay ile gece ve gündüzün insanların hizmetine verildiği bildirilir.
İsra 78. ayet — Güneşin kaybolmasından gecenin kararmasına kadar salatın ikame edilmesi istenir. Güneş burada vaktin işaretidir.
Kehf 86. ayet — Zülkarneyn güneşin battığı yere ulaşır ve orada bir halk bulur. Kök, bir yolculuk anlatımında yönü ve yeri belirtir.
Enbiya 33. ayet — Gece ve gündüzü, güneşi ve ayı yaratanın Allah olduğu, hepsinin bir yörüngede hareket ettiği söylenir.
Sık sorulanlar
Güneş kökünün sözlük anlamı nedir?
Kökün temel anlamı yerinde durmamak ve renk değiştirmektir. Güneş, hiç durmadan hareket ettiği için bu adı almıştır.
Kur'an güneşi hangi bağlamlarda anar?
Yunus 10'da zaman hesabının ölçüsü, İbrahim 33'te insanların hizmetine verilmiş düzenli hareket, Enbiya 33'te ise bir yörüngede ilerleyen varlık olarak anılır.