Hitap
Hitap, iki kişi arasındaki söz ve karşılıklı konuşmadır; kökten muhatap olmak, hitap ve bir işin hâli anlamında hatb gelir.
Köklerde ne diyor?
خطب (xTb): İki temel anlamı vardır: iki kişi arasındaki söz ve konuşma; ayrıca iki rengin birbirine karışması. Hitap, hutbe, kadın istemek ve büyük iş (hatb) birinci anlamdan doğar.
خطب (xTb) — İki temel anlam: iki kişi arasında söz ve renk karışması (Mekâyîs): أحدهما الكلام بين اثنين
خطب (xTb) — Sözde karşılıklı konuşma (muhatabe) (Müfredât): المراجعة في الكلام
خطب (xTb) — Hutbe öğüt vermeye, hitbe kadın istemeye özgüdür (Müfredât): تختص بالموعظة
خطب (xTb) — Çok konuşulan büyük iş, mesele (hatb) (Müfredât): الأمر العظيم الذي يكثر فيه التخاطب
خطب (xTb) — İki rengin birbirine karışması (Mekâyîs): فاختلاف لونين
خطب (xTb) — Hâl, iş, durum (Lisân): الخطب: الشأن أو الأمر
Tanım
Kökün iki temel anlamından biri iki kişi arasındaki söz ve konuşmadır, öteki iki rengin birbirine karışmasıdır. Sözlükler karşılıklı konuşmayı, hutbe ve kadın istemeyi, çok konuşulan büyük işi ve genel olarak hâl, durum anlamını bu kökte toplar. Kur'an'da kelime, birine seslenmek ve muhatap olmak, ayrıca bir kimseye amacının ya da durumunun ne olduğunu sormak olarak geçer.
Ayetlerle
Hud 37. ayet — Nuh'a, yanlış yapanlar hakkında kendisiyle muhatap olmaması söylenir; muhatap olmak, konuşup talepte bulunmaktır.
Yusuf 51. ayet — Kral kadınlara durumlarının ne olduğunu sorar; hatb burada bir işin hâli ve nedeni anlamındadır.
Furkan 63. ayet — Rahman'ın kulları, cahiller kendilerine hitap ettiğinde selam der; hitap karşılıklı söz alışverişidir.
Kasas 23. ayet — Musa, hayvanlarını geri çeken iki kadına durumlarının ne olduğunu sorar; hatb yine amaç ve hâl demektir.
Sad 20. ayet — Davud'a egemenlik, hikmet ve ayıran söz verilir; hitap, işi kesin biçimde ayıran konuşma olarak geçer.
Nebe 37. ayet — Göklerin ve yerin Rabbi Rahman'dır; kimse ona hitap edemez. Muhatap olma yetkisi insanda yoktur.
Sık sorulanlar
Hitap kökü ne anlama gelir?
Temelde iki kişi arasındaki söz ve karşılıklı konuşmadır; muhatap olmak, hutbe, kadın istemek ve hâl anlamları bundan türer.
Kur'an'da hatb sözü ne için kullanılır?
Birine durumunun ya da amacının ne olduğu sorulurken kullanılır; Yusuf, Samiri, Musa ve elçilerle ilgili ayetlerde geçer.