Karşılık
Bir şeyin yerini tutup ona denk gelen şeydir. Kur'an'da iyiliğe de kötülüğe de verilen karşılığı anlatır.
Köklerde ne diyor?
جزي (jzy): Bir şeyin başka bir şeyin yerini tutup ona denk gelmesi temel anlamdır; iyiliğe iyilik, kötülüğe kötülük olan karşılık (cezâ) bundan doğar.
جزي (jzy) — Bir şeyin yerini tutup ona denk gelmesi (Mekâyîs): قيام الشيء مقام غيره ومكافأته إياه
جزي (jzy) — Yeterlilik, kâfi gelme (Müfredât): الجزاء: الغناء والكفاية
جزي (jzy) — Yeterli karşılık: iyiye iyi, kötüye kötü (Müfredât): ما فيه الكفاية من المقابلة
جزي (jzy) — Ödül de ceza da olabilen karşılık (Lisân): الجزاء يكون ثوابا ويكون عقابا
جزي (jzy) — Alacağını istemek (Mekâyîs): وتجازيت ديني على فلان أي تقاضيته
جزي (jzy) — Zimmîlerden alınan vergi (cizye) (Müfredât): والجزية: ما يؤخذ من أهل الذمة
Tanım
Kökün sözlükteki temel anlamı, bir şeyin başka bir şeyin yerini tutması ve ona denk gelmesidir. Buradan yeterlilik ve yeterli karşılık anlamı doğar; sözlük bunun iyiye iyi, kötüye kötü olabildiğini belirtir. Kur'an'da kelime, kişinin yaptığına denk gelen sonucu anlatır. İyilik yapanlara karşılık verildiği gibi suçta ileri gidenlere ve yanlış yapanlara da karşılık verildiği söylenir. Karşılık işin türünden gelir.
Ayetlerle
Bakara 48. ayet — Bir benliğin başka bir benliğin yerine karşılık göremeyeceği günden sakındırılır. Burada karşılık, yerine geçme anlamıyla kullanılır.
Maide 29. ayet — Yanlış yapanların karşılığının ateş olduğu söylenir. Karşılık, yapılan işe denk gelen sonuçtur.
Enam 84. ayet — Peygamberlere yol gösterildikten sonra iyilik yapanlara böyle karşılık verileceği belirtilir. Karşılık burada iyiliğe verilen sonuçtur.
Araf 40. ayet — Ayetleri yalanlayıp büyüklenenlerin karşılığı, suçta ileri gidenler için konan bir ilke olarak anlatılır.
Yusuf 22. ayet — Yusuf'a olgunluk çağında hüküm ve ilim verilmesi, iyilik yapanlara verilen karşılığın örneği olarak sunulur.
İbrahim 51. ayet — Allah'ın herkese kazandığının karşılığını vermesi amacı bildirilir. Karşılık kişinin kazancına göre belirlenir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da karşılık yalnız ceza mıdır?
Hayır. Sözlükte iyiye iyi, kötüye kötü olabilen denk gelen karşılığı anlatır. Ayetlerde hem iyilik yapanlara hem de yanlış yapanlara verilen karşılık için aynı kök kullanılır.
Karşılığın ölçüsü nedir?
Kökün temel anlamı bir şeyin yerini tutan denkliktir. Ayetler karşılığı kişinin kazandığına ve yaptığı işin türüne bağlar.