Kıyamet
qwm kökünün iki asıl anlamı insan topluluğu ile dikilip durmak ya da bir işe azmetmektir; koruyup gözetmek ve değer biçmek ikinciden doğar.
Köklerde ne diyor?
قوم (qwm): İki temel anlamı vardır: insan topluluğu (kavim) ve dikilip durmak ya da bir işe azmetmek. Bir şeyi korumak, gözetmek ve değer biçmek ikinciden doğar.
قوم (qwm) — İki asıl: insan topluluğu ve dikilme ya da azim (Mekâyîs): يدل أحدهما على جماعة ناس، وربما استعير في غيرهم. والآخر على انتصاب أو عزم
قوم (qwm) — Oturmanın karşıtı, ayağa kalkmak (Lisân): القيام: نقيض الجلوس
قوم (qwm) — Bir şeyi gözetip korumak (Müfredât): وقيام للشيء هو المراعاة للشيء والحفظ له
قوم (qwm) — Kadınlar dışında erkek topluluk (Ayn): القوم: الرجال دون النساء
قوم (qwm) — Bir şeye değer biçmek; kıymet (Mekâyîs): قومت الشيء تقويما. وأصل القيمة الواو
قوم (qwm) — Dinin ve hakkın dayanağı (kıvâm) (Mekâyîs): هذا قوام الدين والحق، أي به يقوم
Tanım
qwm kökünün sözlükteki iki asıl anlamı insan topluluğu, yani kavim, ve dikilme ya da azimdir. Oturmanın karşıtı ayağa kalkmaktır; bir şeyi gözetip korumak, ona değer biçmek ve kıymet de ikinci anlamdan gelir. Kıvâm, dinin ve hakkın dayanağıdır. Kur'an'da kök bir halkı, dosdoğru yolu, varlığı ayakta tutanı, kaim kılınmış malı ve kıyamet gününü anlatan ifadelerde geçer; kelimenin kullanımı her ayette cümlenin kendisinden anlaşılır.
Ayetlerle
Fatiha 6. ayet — Bize dosdoğru yolu göster denir. Kök burada yolun niteliğini, yani eğrilikten uzak ve dik olmayı anlatır.
Ali İmran 2. ayet — Allah'ın dışında ilah olmadığı ve O'nun daima diri olan ve varlığı ayakta tutan olduğu söylenir. Kök burada ayakta tutma anlamındadır.
Nisa 5. ayet — Allah'ın sizi kaim kıldığı mallarınızı aklı ermezlere vermeyin denir. Mal, insanların ayakta durmasını sağlayan bir dayanak olarak anılır; onlara rızık sağlanması ve yumuşak söz söylenmesi istenir.
Maide 11. ayet — Bir halkın ellerini size uzatmaya yeltendiği, Allah'ın onların ellerini sizden çektiği anlatılır. Kavim burada bir insan topluluğunu gösterir; inananlar Allah'a güvenip dayanmaya çağrılır.
Enam 12. ayet — Allah'ın rahmeti kendi üzerine yazdığı ve sizi kıyamet gününde kesinlikle toplayacağı söylenir. Kıyamet günü içinde belirsizlik olmayan bir gün olarak anılır.
Yunus 5. ayet — Güneş ve ay için ölçülerin konduğu, yılların sayısının ve hesabın bilinmesi için ayetlerin ayrı ayrı açıklandığı anlatılır. Bu açıklama bilinçli bir halk içindir; kavim burada bir topluluğu anlatır.
Sık sorulanlar
qwm kökünün sözlükteki iki asıl anlamı nedir?
İnsan topluluğu, yani kavim, ve dikilip durmak ya da bir işe azmetmektir. Koruyup gözetmek, değer biçmek ve kıymet ikinci anlamdan doğar.
Kur'an'da qwm kökü hangi kullanımlarda geçer?
Bir halkı anlatırken, dosdoğru yolun niteliğinde, varlığı ayakta tutan anlamındaki Allah niteliğinde, kaim kılınmış malda ve kıyamet gününü anan ifadelerde geçer.