Misal
Kök anlamı, bir şeyin başka bir şeye denk ve benzer olmasıdır. Örnek, benzetme sözü ve ibret olsun diye verilen benzer ceza da bu köktendir.
Köklerde ne diyor?
مثل (mvl): Bir şeyin başka bir şeye denk ve benzer olması temel anlamdır; benzer, örnek, misal ve ibret olsun diye verilen ceza bundan doğar. Dikilip durmak ve suret (timsâl) de bu köktendir.
مثل (mvl) — Bir şeyin bir şeye denk olması (Mekâyîs): يدل على مناظرة الشيء للشيء
مثل (mvl) — Benzetme yoluyla açıklayan söz, mesel (Müfredât): والمثل عبارة عن قول في شيء يشبه قولا في شيء آخر
مثل (mvl) — Bir şeyin anlatılan haberi, vasfı (Ayn): والمثل: الحديث نفسه
مثل (mvl) — Ayağa dikilmek (Müfredât): أصل المثول: الانتصاب
مثل (mvl) — Suret, heykel (timsâl) (Müfredât): والتمثال: الشيء المصور
مثل (mvl) — Benzer suçtan caydıran cezalar (Mekâyîs): أي العقوبات التي تزجر عن مثل ما وقعت لأجله
Tanım
Kökün temelinde bir şeyin bir şeye denk olması vardır. Sözlükte benzetme yoluyla açıklayan söz, anlatılan haber ya da vasıf, ayağa dikilmek, suret ve benzer suçtan caydıran cezalar bu kökle anılır. Ayetlerde kelime hem benzer anlamında hem de insanlara verilen örnek anlamında geçer; geçmiş örnekler ve suçun misli bir karşılık da bu çerçevededir.
Ayetlerle
Bakara 17. ayet — Onların örneği, ateş tutuşturanın örneği gibi anlatılır; ışık verdiğinde aydınlığı giderilir, karanlıkta kalırlar. Kelime burada benzetme olarak geçer.
Enam 38. ayet — Yerde hareket eden her canlı ve kanatlı kuşun sizin gibi ümmetler olduğu söylenir. Kök, benzer olma anlamındadır.
Araf 177. ayet — Ayetleri yalana sarılan kavim, örnek olarak ne kötüdür denir. Kelime, bir topluluğun örnek verilmesini anlatır.
Yunus 27. ayet — Kötülükler kazananların cezası kötülüğün misli iledir denir. Kök burada karşılığın benzer olması anlamındadır.
Hud 13. ayet — Onun benzeri on sure getirin denir. Kelime burada karşılaştırma ve denk olma anlamıyla geçer.
Rad 6. ayet — Onlardan önce örneklerin geçip gittiği hatırlatılır. Kelime burada geçmiş toplulukların başına gelenleri, ibret olsun diye anlatılanları gösterir.
Sık sorulanlar
Misal kelimesinin sözlük anlamı nedir?
Kök, bir şeyin başka bir şeye denk ve benzer olmasıdır. Benzetme sözü, anlatılan haber, dikilip durmak ve suret de aynı kökle anılır; benzer suçtan caydıran cezalar da buna dahildir.
Ayetlerde misal hangi anlamlarda geçer?
Benzetme ve örnek olarak (2:17, 7:177), benzer ya da denk olarak (11:13), suça karşılık gelen misli ceza olarak (10:27) ve geçmiş örnekler olarak (13:6) geçer.