Mizan
Kök anlamı denge ve doğruluktur; tartmak, miktarı bilmek ve terazi bundan doğar. Dengeli, akıllı görüş de bu köktendir.
Köklerde ne diyor?
وزن (wzn): Denge ve doğruluk temel anlamdır; tartmak, bir şeyin miktarını bilmek ve terazi (mîzân) bundan doğar. Akıllı, dengeli görüş de bu kökle anılır.
وزن (wzn) — Denge ve doğruluk (Mekâyîs): بناء يدل على تعديل واستقامة
وزن (wzn) — Bir şeyin miktarını bilmek (Müfredât): الوزن: معرفة قدر الشيء
وزن (wzn) — Bir şeyi kendi benzeriyle ağırlıkça ölçmek (Ayn): والوزن: ثقل شيء بشيء مثله
وزن (wzn) — Tartı aleti (mîzân) (Ayn): والميزان: ما وزنت به
وزن (wzn) — Dengeli görüşlü kimse (Mekâyîs): ووزين الرأي: معتدله
وزن (wzn) — Günün yarılanması (Mekâyîs): قام ميزان النهار، إذا انتصف النهار
Tanım
Kökün temelinde denge ve doğruluk vardır. Sözlükte bir şeyin miktarını bilmek, bir şeyi benzeriyle ağırlıkça ölçmek, tartı aleti olan mizan ve dengeli görüşlü kimse bu kökle anılır. Ayetlerde kelime hem ticarette ölçü ve tartı için, hem de kıyamet günü kurulan tartı için geçer; yeryüzündeki dengeli bitkiler ve indirilen terazi de bu kökle anlatılır.
Ayetlerle
Araf 8. ayet — O gün tartının mutlak gerçek olduğu, tartıları ağır gelenlerin başarıya ulaşacağı söylenir. Kök burada kıyamet tartısını anlatır.
Hud 84. ayet — Şuayb halkına ölçüyü ve tartıyı kısmamalarını söyler; kuşatıcı bir günün azabından korkar. Kök burada ticaretteki tartıyı anlatır.
Hicr 19. ayet — Yeryüzünün yayılması, sabit ağırlıkların bırakılması ve her şeyden dengeli bitkilerin bitirilmesi anlatılır. Kelime burada orantılı ve ölçülü anlamında geçer.
İsra 35. ayet — Ölçtüğünüzde ölçüyü tam yapın ve dosdoğru teraziyle tartın denir; bunun hayırlı olduğu belirtilir. Kök, adil tartma emriyle geçer.
Enbiya 47. ayet — Kıyamet günü için hakkaniyet terazilerinin kurulacağı, kimseye yanlış yapılmayacağı ve hardal tanesi kadar olanın bile getirileceği söylenir.
Şura 17. ayet — Allah'ın kitabı ve teraziyi gerçek bir amaçla indirdiği söylenir. Kelime burada indirilen bir terazi olarak geçer.
Sık sorulanlar
Mizan kelimesinin kök anlamı nedir?
Kök, denge ve doğruluk demektir. Tartmak, bir şeyin miktarını bilmek ve tartı aleti olan terazi bu kökten gelir; dengeli görüşlü kişi de aynı kökle anılır.
Ayetlerde mizan hangi anlamlarda geçer?
Ticarette ölçü ve tartı olarak (11:84, 17:35), kıyamet günü kurulan tartı olarak (7:8, 21:47), dengeli bitkiler olarak (15:19) ve indirilen terazi olarak (42:17) geçer.