Oturmak
Oturmak temel anlamdır ve ayakta durmanın karşıtıdır; bir işten geri durmak, pusuya yatmak ve evin temelleri bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
قعد (qEd): Oturmak temel anlamdır ve ayakta durmanın karşıtıdır; bir işten geri durmak, birini gözetlemek ve evin temelleri bundan doğar.
قعد (qEd) — Oturmaya denk düşen eylem (Mekâyîs): وهو يضاهي الجلوس
قعد (qEd) — Ayakta durmanın karşıtı (Lisân): القعود: نقيض القيام
قعد (qEd) — Bir işte gevşek davranan, geri duran (Müfredât): ويعبر عن المتكاسل في الشيء بالقاعد
قعد (qEd) — Bir şeyi gözetlemek için oturmak (Müfredât): وعن الترصد للشيء بالقعود له
قعد (qEd) — Hayızdan ve evlenmekten kesilmiş kadın (Müfredât): والقاعدة: لمن قعدت عن الحيض والتزوج
قعد (qEd) — Evin temelleri (Mekâyîs): وقواعد البيت: أساسه
Tanım
Sözlükler kökün temel anlamını oturmak olarak verir ve onu ayakta durmanın karşıtı sayar. Bir işte gevşek davranan, geri duran kimse, bir şeyi gözetlemek için oturmak ve evin temelleri aynı kökten gelir. Kur'an'da kök hem gerçek anlamda oturmak için geçer hem de harekete geçmeden geride kalmayı, ayetlerle alay edilen meclisten kalkmamayı, pusuya yatmayı ve yapı temellerini anlatır.
Ayetlerle
Maide 24. ayet — Musa'ya 'sen ve Rabbin gidip çarpışın, biz burada oturanlarız' denir; oturmak, görevden kaçan tutumu gösterir.
Tevbe 46. ayet — Çıkmak istemeyenlere 'oturanlarla birlikte oturun' denilir; kök, harekete geçmeyenlerin yanında yer almayı anlatır.
Nisa 140. ayet — Ayetlerin örtüldüğü ve alay edildiği yerde, konu değişene kadar onlarla oturulmaması istenir; oturmak, bir mecliste bulunmayı gösterir.
Araf 16. ayet — Şeytan, onlar için dosdoğru yola pusu kuracağını söyler; kök, bekleyerek yol kesmeyi anlatır.
Yunus 12. ayet — İnsanın darlıkta yan yatarak, otururken ya da ayakta Allah'a dua ettiği söylenir; oturmak, bir vücut durumu olarak geçer.
Bakara 127. ayet — İbrahim ile İsmail'in evin temellerini yükselttiği anlatılır; kök, yapının temel taşları için geçer.
Sık sorulanlar
Bu kök yalnız oturmak anlamında mı geçer?
Hayır. Sözlük, işten geri durmayı, gözetlemek için oturmayı ve evin temellerini de bu kökle anar. Ayetlerde oturanlar, pusuya yatan Şeytan ve yükseltilen temeller aynı kökle geçer.
Ayetlerde oturmak hangi tutumu gösterir?
Çoğu yerde harekete geçmeyen, geride kalan tutum ve alay edilen meclisle birlikte bulunmak anlatılır. Bazı ayetlerde ise yalnız bir beden durumu, ayakta ve yan yatmanın yanında oturmak vardır.