Sabah
Sabah, ufkun kızardığı gün başıdır ve akşamın karşıtıdır. Kur'an'da sabahlamak, bir halde olmak ve sabahı yarıp çıkarmak anlamlarında geçer.
Köklerde ne diyor?
صبح (SbH): Temel anlam kızıllığa yakın bir renktir; sabah, ufkun güneşle kızardığı vakit olduğu için bu adı alır. Gündüzün aydınlığı, kandil (misbâh) ve sabah içkisi bundan doğar.
صبح (SbH) — Kızıllık olduğu söylenen bir renk (Mekâyîs): وهو لون من الألوان قالوا: أصله الحمرة
صبح (SbH) — Gündüzün aydınlığı (Mekâyîs): والصباح: نور النهار
صبح (SbH) — Ufkun güneşle kızardığı günün başı (Müfredât): الصبح والصباح، أول النهار
صبح (SbH) — Kandil (misbâh) (Müfredât): ويقال للسراج: مصباح
صبح (SbH) — Akşamın karşıtı (Lisân): والصباح: نقيص المساء
صبح (SbH) — Yıldızlar (Müfredât): والمصابيح: أعلام الكواكب
Tanım
Kökün temel anlamı kızıllığa yakın bir renk ve gündüzün aydınlığıdır; sözlüklerde ufkun güneşle kızardığı vakit, akşamın karşıtı olarak anılır. Kandil anlamı da buradandır. Kur'an'da kök, sabaha ermek ve bir hale gelmek anlamında sık kullanılır: kişiler ya da yerler sabahladıklarında yeni bir durumla karşılaşırlar. Sabahı yarıp çıkaran ise yaratma düzeninin bir parçası olarak anılır.
Ayetlerle
Enam 96. ayet — Allah sabahı yarıp çıkaran olarak anılır; geceyi dinlenme, güneşi ve ayı hesap ölçüsü kıldığı eklenir. Sabah, düzenli işleyen bir ölçünün parçasıdır.
Araf 78. ayet — Çalkantının yakaladığı topluluğun sabaha yurtlarında kımıldayamaz hale geldiği anlatılır. Kök burada sabaha ermek, bir hale gelmek anlamıyla görülür.
Hicr 66. ayet — Bu topluluğun sabahleyin köklerinin kesileceği bildirilir. Sabah vakti, hükmün gerçekleştiği zaman olarak verilir.
Hac 63. ayet — Allah'ın gökten su indirdiği ve yeryüzünün yemyeşil hale geldiği söylenir. Bu ayette kök bir durumun sonucunda ortaya çıkan hali bildirir.
Şuara 157. ayet — Salih'in devesinin ayağını kesenlerin pişman hale geldikleri anlatılır. Sabahlamak fiili, yapılan işin ardından gelen duruma işaret eder.
Kasas 10. ayet — Musa'nın annesinin gönlünün boşaldığı, Allah'ın kalbini pekiştirdiği anlatılır. Kök, iç durumun değişmesini bildiren fiille geçer.
Sık sorulanlar
Sabah kökü Kur'an'da yalnız günün vakti midir?
Hayır. Sözlükte gündüzün başı demektir, ama ayetlerde çoğunlukla sabaha ermek, bir hale gelmek anlamında fiil olarak geçer; sabahı yarıp çıkarma da ayrı bir kullanımdır.
Sabahı yarıp çıkaran ifadesi ne anlatır?
Altı ayetinde Allah sabahı yarıp çıkaran olarak anılır ve gece, güneş ve ay ile birlikte verilir. Sabah, ölçüyle işleyen bir düzenin parçası olarak sunulur.