Tağut
Kök, ölçüyü ve sınırı aşmayı anlatır: suyun taşması, dalganın kabarması, isyanda haddi aşmak. Tağut da haddi aşan ve Allah'tan başka bağlanılan şeyi anlatan bu kökten gelir.
Köklerde ne diyor?
طغي (Tgy): İsyanda sınırı aşmak temel anlamdır; azgınlık (tuğyan) buradan gelir. Selin taşması, denizin dalgalanması ve Allah'tan başka tapılan her şey olan tâğût da bu köktendir.
طغي (Tgy) — İsyanda sınırı aşmak (Mekâyîs): وهو مجاوزة الحد في العصيان
طغي (Tgy) — Suyun ölçüyü aşıp taşması (Müfredât): فاستعير الطغيان فيه لتجاوز الماء الحد
طغي (Tgy) — Denizin dalgalarının kabarması (Mekâyîs): وطغى البحر: هاجت أمواجه
طغي (Tgy) — Haddi aşan ve Allah'tan başka tapılan her şey (tâğût) (Müfredât): والطاغوت عبارة عن كل متعد، وكل معبود من دون الله
طغي (Tgy) — Ölçüyü aşıp küfürde aşırı gitmek (Lisân): جاوز القدر وارتفع وغلا في الكفر
Tanım
Sözlük özeti köke iki temel çizgi verir: isyanda sınırı aşmak ve suyun ölçüyü aşıp taşması. Denizin dalgalarının kabarması ve küfürde aşırı gitmek de aynı kökün anlamlarındandır. Haddi aşan ve Allah'tan başka tapılan her şey için tâğût sözü de bu kökten türer. Kur'an'da kök otuz dokuz ayette geçer; meallerde bu, çoğunlukla bardağı taşırmak, taşkınlık ve tuğyan olarak karşımıza çıkar. Tağut ise Cipt ile birlikte anılır.
Ayetlerle
Bakara 15. ayet — Ayette Allah'ın onların taşkınlıklarını uzatıp onları bocalar halde bıraktığı söylenir. Kök burada insanın bardağı taşırması, yani tuğyan olarak geçer.
Nisa 51. ayet — Kitaptan nasip verilenlerin Cipt'e ve tağuta inanıp güvendikleri anlatılır. Tağut burada, gerçeği örtenleri daha doğru yolda sayan bir tavrın yanında, güvenilen bir merci olarak anılır.
Maide 68. ayet — Ayet, kendilerine inenin birçoklarının bardağı taşırmasını ve gerçeği örtmesini arttırdığını söyler. Tuğyan burada küfürle yan yana, aşırılık içinde sürdürülen bir tutum olarak geçer.
Hud 112. ayet — Dosdoğru olma emri verildikten sonra bardağı taşırmayın denir. Kök bu ayette doğrudan bir yasak olarak, sınırı aşmama uyarısı biçiminde yer alır.
Kehf 80. ayet — Ayette anne babanın inanıp güvenen iki kişi olduğu belirtilir; delikanlının onları tuğyana ve küfre sarmasından endişe edilir. Tuğyan burada küfürle birlikte anılan bir yönelimdir.
Taha 24. ayet — Firavun'a gitme emri, onun bardağı taşırdığı gerekçesiyle verilir. Kök burada tek bir kişinin haddi aşmasını anlatan kısa bir fiil olarak geçer.
Sık sorulanlar
Tağut kelimesi hangi kökten gelir?
Tağut, haddi aşma ve ölçüyü taşırma anlamına gelen Tgy kökündendir. Sözlükte isyanda sınırı aşmak, suyun taşması ve Allah'tan başka tapılan her şey bu kökle ilişkilendirilir.
Kur'an'da kök hangi anlamda kullanılır?
Mealler kökü çoğunlukla bardağı taşırmak ve tuğyan diye verir. Ayetlerde bocalama, küfür ve yasak bağlamında geçer; 4:51'de ise tağut, Cipt ile birlikte inanılıp güvenilen bir merci olarak anılır.