Taşkınlık
İstemek ve istekte ölçüyü aşmak; haksız yere taşkınlık, zulüm ve bozulma da bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
بغي (bgy): İki temel anlamı vardır: bir şeyi istemek ve bir tür bozulma. İstekte ölçüyü aşmak hem iyiye hem kötüye olabilir; zulüm ve fuhuş bozulma anlamından doğar.
بغي (bgy) — İki asıl: istemek ve bozulma (Mekâyîs): أصلان: أحدهما طلب الشيء، والثاني جنس من الفساد
بغي (bgy) — Aranan şeyde ölçülülüğü aşmayı istemek (Müfredât): البغي: طلب تجاوز الاقتصاد فيما يتحرى
بغي (bgy) — Övülen aşma: adaletten ihsana geçmek (Müfredât): وهو تجاوز العدل إلى الإحسان
بغي (bgy) — Yakışmak, uygun olmak (Mekâyîs): ما ينبغي لك أن تفعل كذا
بغي (bgy) — Zulüm; zalim (Ayn): والبغي: الظلم. والباغي: الظالم
بغي (bgy) — Fuhuş yapan kadın (Mekâyîs): فالبغي الفاجرة
Tanım
Sözlükte kökün iki asıl anlamı vardır: bir şeyi istemek ve bir tür bozulma. İstekte ölçülülüğü aşmak hem iyiye hem kötüye olabilir; zulüm ve fuhuş bozulma anlamından doğar. Kur'an'da kelime hem bir şeyi aramak hem de haksız yere baş kaldırmak, kıskançlıkla azgınlık etmek ve aralarındaki ayrılığı sürdürmek anlamlarında geçer.
Ayetlerle
Bakara 90. ayet — Allah'ın indirdiğini örtmeleri, O'nun armağanından dilediğine indirmesine azgınlık etmeleriyle anlatılır ve hoşnutsuzluk üstüne hoşnutsuzluk bildirilir.
Ali İmran 19. ayet — Kitap verilenlerin, kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki taşkınlık yüzünden ihtilafa düştüğü anlatılır.
Araf 33. ayet — Rabbimin haram kıldığı şeyler arasında açık ve gizli hayasızlıklar, günah ve haksız yere baş kaldırma sayılır.
Yunus 23. ayet — Kurtulunca yeryüzünde haksız yere taşkınlık yapanlara taşkınlığınızın kendi aleyhinize olduğu söylenir.
Hud 19. ayet — Allah'ın yolundan alıkoyanlar ve onda eğrilik arayanlar anlatılır; kök burada bir şeyi aramak anlamında geçer.
Yusuf 65. ayet — Yusuf'un kardeşleri sermayelerinin geri verildiğini görünce daha ne arıyoruz derler; kök burada istemek ve aramak olarak kullanılır.
Sık sorulanlar
Bu kök Kur'an'da neden hem aramak hem taşkınlık demektir?
Sözlükte kökün iki asıl anlamı istemek ve bozulmadır. Ayetlerde yol aramak ve eğrilik aramak gibi istemek anlamı da, haksız yere taşkınlık da aynı kökle geçer.
10:23 taşkınlık hakkında ne söyler?
Ayet, Allah onları kurtarınca yeryüzünde haksız yere taşkınlık yapanlara hitap eder ve taşkınlığınızın kendi aleyhinize olduğunu, dünya hayatının geçici bir yararlanma olduğunu bildirir.