Tedbir
Bir şeyin sonu ve arkası temel anlamdır; sırt dönmek ve işin sonunu gözeterek düşünmek buradan doğar. Kur'an'da arka ve derin düşünme için geçer.
Köklerde ne diyor?
دبر (dbr): Bir şeyin sonu ve arkası temel anlamdır, önünün karşıtıdır. Sırt dönmek, bir topluluğun son kalanı ve işin sonunu gözeterek tedbir almak buradan doğar.
دبر (dbr) — Bir şeyin sonu ve arkası (Mekâyîs): وهو آخر الشيء وخلفه خلاف قبله
دبر (dbr) — Tedbir: işin varacağı sonu gözetmek (Mekâyîs): ينظر إلى ما تصير عاقبته وآخره
دبر (dbr) — Yüz çevirip sırt dönmek (Müfredât): وأدبر: أعرض وولى دبره
دبر (dbr) — Bir topluluğun son kalanı (Mekâyîs): وقطع الله دابرهم، أي آخر من بقي منهم
دبر (dbr) — Namazların sonları (Ayn): وأدبار السجود أي أواخر الصلوات
دبر (dbr) — Kıble yönünden esen rüzgâr (debûr) (Ayn): والدبور: ريح من قبل القبلة
Tanım
Sözlükte kök, bir şeyin sonunu ve arkasını anlatır; önünün karşıtıdır. Sırt dönmek, topluluğun son kalanı ve işin varacağı sonu gözetmek buradan çıkar. Kur'an'da kelime arka, arkaya dönmek, kökünün kesilmesi, işi çekip çevirmek ve Kur'an üzerine derinine düşünmek kullanımlarında geçer.
Ayetlerle
Ali İmran 111. ayet — Çarpışırlarsa arkalarını dönüp uzaklaşırlar denir; kelime arka anlamında çoğul biçimle geçer.
Nisa 82. ayet — Kur'an üzerine derinine düşünmezler mi diye sorulur; fiil, işin arkasına bakarak düşünmek anlamındadır.
Enam 45. ayet — Yanlış yapan halkın arkası kesildi denir; kelime topluluğun son kalanı, kökü anlamında geçer.
Yunus 31. ayet — İşi kimin çekip çevirdiği sorulur; fiil işin sonunu gözeterek yönetmek anlamında geçer.
Hicr 65. ayet — Ahalinle yola çık, sen arkalarından takip et denir; kelime arka anlamında geçer.
Sık sorulanlar
Tedbir kökü Kur'an'da neyi anlatır?
Arkayı ve sonu anlatır. Ayetlerde arkaya dönmek, topluluğun kökünün kesilmesi, işin çekip çevrilmesi ve Kur'an üzerine derin düşünmek bu kökten geçer.
Tedebbür ile Kur'an arasında nasıl bir bağ vardır?
Kur'an üzerine derinine düşünülmesi istenir. Fiil, işin arkasına ve sonuna bakmak anlamından çıkar ve ayette ihtilaf aramaya bağlanır.