Tutmak
Tutmak, bir şeyi tutup alıkoymak ya da ona sarılıp korumaktır. Kur'an'da kitaba tutunmak, rahmeti ya da canı tutmak bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
مسك (msk): Bir şeyi tutup alıkoymak temel anlamdır; ona sarılıp korumak, vermemek ve cimrilik bundan doğar. Can tutacak kadar yiyecek ve deri de bu köktendir.
مسك (msk) — Bir şeyi tutup alıkoymak (Mekâyîs): يدل على حبس الشيء أو تحبسه
مسك (msk) — Bir şeye tutunup onu korumak (Müfredât): إمساك الشيء: التعلق به وحفظه
مسك (msk) — Cimrilik (Müfredât): وكني عن البخل بالإمساك
مسك (msk) — Canı ayakta tutacak yiyecek, içecek (Ayn): والمسكة: ما يمسك الرمق من طعام أو شراب
مسك (msk) — Deri, post (Ayn): المسك: الإهاب
مسك (msk) — Misk (kökün dışında kalan kelime) (Mekâyîs): ومما شذ عنه المسك من الطيب
Tanım
Kök anlamı bir şeyi tutup alıkoymaktır; ona sarılıp korumak, vermemek ve cimrilik bundan doğar. Can tutacak kadar yiyecek ve deri de aynı kökten sayılır. Kur'an'da sözcük, kitaba sımsıkı tutunmayı, harcamaktan kaçınmayı, göğü ve kuşları havada tutmayı, canı tutmayı anlatır. Tutan da bırakan da çoğu yerde Allah'tır.
Ayetlerle
Araf 170. ayet — Kitaba sürekli sımsıkı tutunanlar anılır; tutma, kitaba bağlı kalma anlamında kullanılır ve düzeltenlerin karşılığının zayi edilmeyeceği söylenir.
İsra 100. ayet — Rahmet hazineleri insanların elinde olsa harcama endişesiyle tutacakları söylenir. Tutmak, vermemek ve cimrilik anlamında geçer.
Hac 65. ayet — Allah, göğü izniyle yeryüzüne düşmesin diye tutar. Tutma, düşmeyi engelleyen bir koruma olarak anlatılır.
Fatır 2. ayet — Allah'ın açtığı rahmeti kimse tutamaz, tuttuğunu da kimse gönderemez. Tutmak, bir şeyi alıkoymak anlamındadır.
Zümer 42. ayet — Allah ölümü gerçekleşeni tutar, diğerini belirli bir süreye kadar gönderir. Tutma burada canın alıkonulmasıdır.
Mülk 19. ayet — Kanat çırpan kuşları Rahman'dan başkasının tutmadığı söylenir. Tutmak, havada düşmeden durmalarını sağlamak anlamındadır.
Sık sorulanlar
Kur'an'da tutmak kökü kimin eylemi olarak geçer?
Çoğu yerde Allah'ın eylemidir: göğü, kuşları, canı ve rahmeti tutar. İnsan için ise kitaba tutunmak ve cimrilik anlamında geçer.
Tutmak kökü cimrilikle nasıl ilgilidir?
Kök anlamı bir şeyi alıkoymaktır. Vermeyip elde tutmak cimrilik olarak da anlaşılır; 17:100 harcama korkusuyla tutmayı anlatır.