Uyma
Kök, birinin ardından gitmek ve izini sürmektir. Bu, bedenle olabildiği gibi buyruğa uymakla da olur; Kur’an’da uyulan şey ayrıca belirtilir.
Köklerde ne diyor?
تبع (tbE): Ardından gitmek ve izini sürmek temel anlamdır; bu bazen bedenle, bazen buyruğa uymakla olur. Birine yetişmek, yardımcı ve alacaklının borçluyu izlemesi de bu köktendir.
تبع (tbE) — Ardından gitmek, izini sürmek (Mekâyîs): وهو التلو والقفو
تبع (tbE) — Bedenle ya da buyruğa uyarak izlemek (Müfredât): وذلك تارة بالجسم، وتارة بالارتسام والائتمار
تبع (tbE) — Birine yetişmek (Müfredât): ويقال: أتبعه: إذا لحقه
تبع (tbE) — Bir şeyi ardı ardına yapmak (Ayn): والتتبع: فعلك شيئا بعد شيء
تبع (tbE) — Yardımcı (Mekâyîs): والتبيع النصير، لأنه يتبعه نصره
تبع (tbE) — Anasının ardından giden buzağı (Mekâyîs): والتبيع ولد البقرة إذا تبع أمه
Tanım
Sözlükte kökün temel anlamı ardından gitmek, izini sürmektir; bu bazen bedenle bazen buyruğa uyarak olur. Birine yetişmek, bir şeyi ardı ardına yapmak ve yardımcı da aynı kökten anlamlardır. Kur’an’da fiil, bir yolu, bir elçiyi, indirilen bir bilgiyi ya da tutkuları izlemeyi anlatır. Her kullanımda izlenen şey ayrıca söylenir ve izlenen çoğu kez uyulan kaynağı gösterir.
Ayetlerle
Bakara 38. ayet — Gösterilen yola uyanlara korku olmadığı ve hüzünlenmeyecekleri bildirilir. Uymak, yol göstericiyi izlemektir.
Ali İmran 31. ayet — Allah’ı seviyorsanız bana uyun, ki Allah da sizi sevsin denir. Uymak, sevgiyle ilişkilendirilen bir izlemedir.
Nisa 27. ayet — Tutkularına uyanlar, insanların büyük bir meyledişe meyletmesini ister. Uyulan şey burada tutkulardır.
Enam 50. ayet — Elçi, kendisine vahyedilenin dışında hiçbir şeye uymadığını söyler. Uyma, izlenen kaynağın belirtilmesiyle verilir.
Araf 3. ayet — Rabbinizden indirilene uyun, O’nun astından velilere uymayın denir. Uyma, iki farklı kaynak arasında ayrım yapılan fiildir.
Tevbe 42. ayet — Yakın bir kazanç ve kolay bir yolculuk olsaydı sana uyarlardı; ama meşakkat onlara uzak geldi. Uymak, yola birlikte çıkmak anlamındadır.
Sık sorulanlar
Uyma kökünün anlamı nedir?
Kök, ardından gitmek ve izini sürmektir; bedenle ya da buyruğa uyarak olabilir. Birine yetişmek ve yardımcı da aynı kökten gelir.
Kur’an’da uyulan şeyler nelerdir?
Ayetlerde gösterilen yol, elçi, indirilen bilgi, vahyedilen şey, veliler ve tutkular uyulan şeyler olarak anılır. Her ayet neye uyulduğunu ayrıca belirtir.