Uzak Durma
Yan, taraf ve uzaklık bu kökün asıl anlamıdır. Kur'an'da bir şeyden uzak durmak, kenar ve yan olarak da geçer.
Köklerde ne diyor?
جنب (jnb): Birbirine yakın iki temel anlamı vardır: yan, taraf ve uzaklık. İnsanın böğrü, kaçınmak (ictinâb) ve ibadetten uzak kalınan cünüplük hâli buradan doğar.
جنب (jnb) — Yan, taraf; ve uzaklık (Mekâyîs): أحدهما: الناحية، والآخر البعد
جنب (jnb) — Vücut organı olarak böğür (Müfredât): أصل الجنب: الجارحة
جنب (jnb) — İnsanın ve başka canlının yanı (Lisân): شق الإنسان وغيره
جنب (jnb) — Allah'ın emri ve koyduğu sınır (cenbullah) (Müfredât): أي: في أمره وحده الذي حده لنا
جنب (jnb) — Birinden kötülüğü uzaklaştırmak (Ayn): وجنبته أي دفعت عنه مكروها
جنب (jnb) — Cünüp: eşiyle birleşen, namazdan uzak kalan (Mekâyîs): الجنب الذي يجامع أهله مشتق من هذا
Tanım
Kökün sözlükteki asıl anlamı yan, taraf ve uzaklıktır. İnsanın böğrü, yakınlık ve uzaklık bildiren kenar, kaçınmak ve cünüplük hâli aynı köktendir. Kur'an'da kök hem uzak durma anlamında hem de yan ve kenar anlamında geçer. Ayetlerde büyük suçlardan, kumar ve fal oklarından, putlara kulluktan uzak durmak istenir. Böğür ise insanın yatıp kalkma hâllerini tarif eder.
Ayetlerle
Nisa 31. ayet — Engellenen büyük şeylerden uzak durulursa kötülüklerin örtüleceği ve saygın bir girişe girileceği bildirilir.
Maide 90. ayet — Aklı örten şeyler, dikili taşlar ve fal oklarının şeytanın amelinden birer kokuşmuşluk olduğu söylenir ve onlardan uzak durulması istenir.
Yunus 12. ayet — İnsana darlık dokununca yanı üzerinde yatarken de Allah'a dua ettiği anlatılır. Kök burada vücudun yan tarafını gösterir.
İbrahim 35. ayet — İbrahim beni ve oğullarımı putlara kulluk etmekten uzak tut diye dua eder. Uzak tutma, kulluk edilen şeylerden ayrılmak anlamındadır.
Kasas 11. ayet — Musa'nın kız kardeşi onu uzaktan izlemeye alır. Kök burada uzaklık anlamıyla geçer.
Secde 16. ayet — İnananların yanlarını yataklardan uzak tutup korku ve umutla Rablerine dua ettikleri anlatılır.
Sık sorulanlar
Cenb kökünün asıl anlamı nedir?
Kökün asıl anlamı yan, taraf ve uzaklıktır. Bu yüzden böğür de, bir şeyden uzak durmak da aynı kökle ifade edilir.
Kur'an'da neden uzak durulması istenir?
Maide 90'da kumar, dikili taşlar ve fal oklarından, İbrahim 35'te putlara kulluktan uzak durulması istenir. Nisa 31'de ise engellenen büyük suçlardan uzak durana kötülüklerinin örtüleceği bildirilir.