Uzatma
Uzatma, bir şeyi uzunlamasına çekmek ve ona ek yapmaktır. Kur'an'da yeryüzünü yaymak, süre ve mühlet vermek, imdat ve takviye göndermek için kullanılır.
Köklerde ne diyor?
مدد (mdd): Bir şeyi uzunlamasına çekmek ve bir şeyi başka bir şeye uzatarak bağlamak temel anlamdır. Süre, yardım takviyesi, mürekkep ve mühlet vermek de buradan doğar.
مدد (mdd) — Uzunlamasına çekmek; bir şeyi ötekine uzatarak bağlamak (Mekâyîs): يدل على جر شيء في طول، واتصال شيء بشيء في استطالة
مدد (mdd) — Yardım için takviye göndermek (imdâd) (Mekâyîs): وأمددت الجيش بمدد
مدد (mdd) — İmdâd çoğu sevilen, medd çoğu istenmeyen şeyde (Müfredât): وأكثر ما جاء الإمداد في المحبوب والمد في المكروه
مدد (mdd) — Mühlet vermek, azgınlıkta bırakmak (Lisân): ومده في غيه أي أمهله وطول له
مدد (mdd) — Uzayan zaman, süre (müddet) (Müfredât): المدة للوقت الممتد
مدد (mdd) — Yazı mürekkebi (midâd) (Mekâyîs): والمداد: ما يكتب به
Tanım
Kökün temel anlamı bir şeyi uzunlamasına çekmek ve ötekine uzatarak bağlamaktır. Sözlükler yardım için takviye göndermeyi, mühlet vermeyi, uzayan süreyi ve yazı mürekkebini bu köke bağlar. Kur'an'da kelime hem yeryüzünün serilmesi hem de mallarla ve meleklerle destek verilmesi için kullanılır; bir de azgınlık içindekilere süre uzatılması anlatılır. Anlamı bağlama göre iyi de olabilir, kötü de.
Ayetlerle
Bakara 15. ayet — Allah'ın onların bardağı taşırmalarını uzattığı ve onların bocalar halde kaldığı anlatılır. Kelime burada süre tanıma olarak geçer.
Ali İmran 124. ayet — Rabbin indirilen meleklerden üç binle imdada yetişmesi anılır. Uzatma burada takviye göndermektir.
Araf 202. ayet — Şeytanların kardeşlerinin onları sapıklıkta uzattığı, sonra bir sınır çizmediği söylenir. Ayet, kötü yönde bir uzatmayı gösterir.
Rad 3. ayet — Allah'ın yeryüzünü uzattığı, orada sabit ağırlıklar ve nehirler kıldığı bildirilir. Kök burada seriş ve genişletme anlamıyla gelir.
İsra 6. ayet — Mallarla ve oğullarla genişletilme anlatılır. Kelime, destek verme ve çoğaltma anlamında geçer.
Kehf 109. ayet — Rabbin kelimeleri için deniz mürekkep olsa, onlar bitmeden denizin biteceği söylenir. Mürekkep anlamı kökün yazıyla ilgili kullanımını gösterir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da uzatma kelimesi ne anlatır?
Temel anlamı bir şeyi uzunlamasına çekmektir. Ayetlerde yeryüzünün serilmesi, süre verilmesi, mallarla ve meleklerle takviye gönderilmesi ve mürekkep bu kökle anılır.
Uzatma hep iyi bir şey midir?
Hayır. Bakara 15'te azgınlık içindekilere süre uzatılmasından, Araf 202'de sapıklıkta uzatılmasından söz edilir. Al-i İmran 124'te ise takviye anlamında olumlu geçer.