Yayma
Yayma, bir şeyin uzayıp genişlemesi, sermek ve açmaktır. Kur'an'da rızkı açıp bollaştırmak ve eli uzatmak bu kökle anlatılır; tutmanın karşıtıdır.
Köklerde ne diyor?
بسط (bsT): Bir şeyin enine ya da başka yönde uzayıp yayılması temel anlamdır; sermek, genişletmek, eli uzatmak ve bolluk buradan doğar. Kabzın (tutma) karşıtıdır.
بسط (bsT) — Bir şeyin enine ya da başka yönde uzaması (Mekâyîs): وهو امتداد الشيء، في عرض أو غير عرض
بسط (bsT) — Yaymak, genişletmek (Müfredât): بسط الشيء: نشره وتوسيعه
بسط (bsT) — Tutup daraltmanın karşıtı (Ayn): البسط نقيض القبض
بسط (bsT) — Her şeyde genişlik (Mekâyîs): والبسطة في كل شيء السعة
بسط (bsT) — Eli uzatmak (Müfredât): وبسط اليد: مدها
بسط (bsT) — Yeryüzü, serili yer (Mekâyîs): والبساط الأرض، وهي البسيطة
Tanım
Kök anlamı bir şeyin enine ya da başka yönde uzayıp yayılmasıdır. Sermek, genişletmek, eli uzatmak ve bolluk buradan doğar; tutup daraltmanın karşıtıdır. Kur'an'da sözcük, Allah'ın rızkı yayıp ölçümlendirmesini, elin açılmasını ve uzatılmasını anlatır. Tutmayla birlikte anıldığında bolluk ile darlık dengesini gösterir.
Ayetlerle
Bakara 245. ayet — Allah tutar da açar da; burada tutmak ile açmak karşılıklı anılır ve açmak, genişletip bollaştırmak anlamındadır.
Rad 14. ayet — Suya ağzına ulaşsın diye iki elini uzatan kişi örnek verilir. Yayma, elin uzatılıp açılması olarak geçer.
İsra 29. ayet — Elini boynuna bağlama ama tamamen de açma denir. Eli açmak, harcamada aşırı yayılmayı anlatır.
Ankebut 62. ayet — Allah dilediği kimse için rızkı yayar ve ölçümlendirir. Yayma, rızkın genişletilmesidir.
Maide 11. ayet — Bir halkın ellerini size uzatmaya yeltendiği anılır; Allah onların ellerini çekmiştir. Elin uzatılması saldırı niyetini anlatır.
Kehf 18. ayet — Köpekleri girişte ön ayaklarını uzatmıştı denir. Yayma, ayakların öne doğru serilmesidir.
Sık sorulanlar
Yayma kökü Kur'an'da en çok hangi bağlamda geçer?
En çok rızkın yayılması bağlamında geçer; Allah dilediği için rızkı yayar, dilediği için ölçümlendirir. Ayrıca elin uzatılması anlatılır.
Yayma ile tutma arasındaki ilişki nedir?
Sözlükte yayma, tutup daraltmanın karşıtıdır. 2:245'te Allah'ın hem tutup hem açtığı bildirilir.