Yıkılıp Kapanma
Kökün temel anlamı sesle birlikte sarsılıp düşmektir; Kur'an'da hem çöken yapılar hem de ayetler okununca secdeye kapananlar için geçer.
Köklerde ne diyor?
خرر (xrr): Sesle birlikte sarsılıp düşmek temel anlamdır; yüksekten ses çıkararak düşmek bundan doğar. Secdeye kapanmak ile suyun şırıltısı da bu kökle anlatılır.
خرر (xrr) — Sesle birlikte sarsılıp düşmek (Mekâyîs): وهو اضطراب وسقوط مع صوت
خرر (xrr) — Ses duyulacak biçimde düşmek (Müfredât): فمعنى خر سقط سقوطا يسمع منه خرير
خرر (xrr) — Secdeye kapanış: düşüşle tesbih sesinin birleşmesi (Müfredât): تنبيه على اجتماع أمرين: السقوط، وحصول الصوت
خرر (xrr) — Suyun ve rüzgârın sesi (Ayn): الخرير: صوت الماء وصوت الريح
خرر (xrr) — Gür akan pınar (Lisân): والخرارة: عين الماء الجارية
خرر (xrr) — Uykuda horlamak (Lisân): وخر الرجل في نومه: غط
Tanım
Sözlükte kök, sesle birlikte sarsılıp düşmek demektir; secdeye kapanış, düşüşle birlikte tesbih sesinin birleşmesi olarak da anlatılır. Kur'an'da kök iki yönde geçer: tavanı çöken yapılar, gökten düşen kişi ve yıkılan dağlar gibi fiziksel çöküşlerde; diğeri ayetler okunduğunda gözleri dolarak çeneleri üstü secdeye kapananlarda. Ayetlere sağır ve kör kalarak kapanmayanlar da anılır.
Ayetlerle
Nahl 26. ayet — Öncekiler plan kurdu; Allah yapılarını temellerinden yıktı ve tavan üzerlerine çöktü. Kök, çöküşü anlatır.
İsra 109. ayet — Ayetler okununca gözleri dolarak çeneleri üstü kapananlar anlatılır ve huşuları artar. Kapanış, ağlayarak yapılan bir saygı duruşudur.
Meryem 90. ayet — Allah'a evlat isnadı yüzünden neredeyse göklerin çatlayacağı, yerin yarılacağı ve dağların yıkılıp çökeceği söylenir.
Hac 31. ayet — Allah'a ortak koşan kişi, gökten düşüp kuşun kaptığı ya da rüzgarın uzak bir yere sürüklediği kimseye benzetilir.
Furkan 73. ayet — Rablerinin ayetleriyle hatırlatıldıklarında, onlara sağır ve kör olarak kapanmayanlar anlatılır.
Secde 15. ayet — Ayetlerle hatırlatıldığında secdeye kapanıp Rablerini hamdle tesbih eden ve büyüklenmeyenler, gerçekten inananlar olarak anılır.
Sık sorulanlar
Bu kök Kur'an'da neden hem çökme hem secde anlatır?
Kökün temel anlamı sesle birlikte sarsılıp düşmektir. Bu yüzden hem tavanın ve dağların çökmesi hem de ayetler okununca kişinin kendini yere bırakıp secdeye kapanması aynı kökle anlatılır.
Ayetler okununca kapananlar nasıl tarif edilir?
Gözleri dolarak çeneleri üstü kapanan, huşuları artan, Rablerini tesbih eden ve büyüklenmeyen kişiler olarak tarif edilir; İsra 109 ve Secde 15 bunu anlatır.