Yükseltme
Yükseltme, koymanın karşıtıdır; bir şeyi yerinden yukarı kaldırmak demektir. Kur'an'da dağı, göğü, dereceyi ve sesi yükseltmek için kullanılır.
Köklerde ne diyor?
رفع (rfE): Yere koymanın karşıtı, yükseltmek temel anlamdır. Kur'an'da cisimleri, binayı, anılmayı ve mertebeyi yükseltmek için kullanılır; yaklaştırmak ve duyurmak da bundandır.
رفع (rfE) — Koymanın karşıtı, yükseltmek (Mekâyîs): يدل على خلاف الوضع
رفع (rfE) — Bir cismi yerinden yukarı kaldırmak (Müfredât): إذا أعليتها عن مقرها
رفع (rfE) — Mertebeyi yüceltmek, şereflendirmek (Müfredât): وتارة في المنزلة إذا شرفتها
رفع (rfE) — Yücelik; zilletin karşıtı (Ayn): والرفعة نقيض الذلة
رفع (rfE) — Yaklaştırmak (Mekâyîs): ومن الباب الرفع: تقريب الشيء
رفع (rfE) — Bir şeyi yayıp açığa vurmak (Mekâyîs): والرفع: إذاعة الشيء وإظهاره
Tanım
Kökün temel anlamı yere koymanın karşıtı olan yükseltmektir. Sözlükler bir cismi yukarı kaldırmayı, mertebeyi yüceltmeyi, yaklaştırmayı ve bir şeyi yayıp açığa vurmayı bu köke bağlar. Kur'an'da gök, dağ, derece, mekân ve ses bu kökle yükseltilir. Dereceleri yükseltmek hem Allah'ın işi olarak hem insanlar arasındaki farklılaştırma olarak, ses yükseltmek ise bir davranış uyarısı olarak anılır.
Ayetlerle
Nisa 154. ayet — Bağlayıcı sözleri nedeniyle onların üstüne dağın yükseltildiği anlatılır. Kelime, bir cismin yukarı kaldırılması anlamında geçer.
Enam 83. ayet — İbrahim'e verilen delil anlatılır ve Allah'ın dilediği kimselerin derecelerini yükselttiği söylenir. Yükseltme, mertebe anlamındadır.
Meryem 57. ayet — İdris'in yüce bir mekâna yükseltildiği bildirilir. Kök, bir kişiyi yükseltme eylemini gösterir.
Fatır 10. ayet — Temiz sözün Allah'a yükseldiği ve düzeltici işin onu yükselttiği söylenir. Ayet, sözün ve işin yükselmesini anlatır.
Zuhruf 32. ayet — Allah'ın bazılarının derecelerini bazılarına yükselttiği, bunun bazılarının işini görmesi için olduğu bildirilir. Kelime, insanlar arasındaki farkı gösterir.
Hucurat 2. ayet — İnananlara seslerini Nebi'nin sesinin üstüne yükseltmemeleri söylenir. Kök burada ses yükseltmeyi anlatır.
Sık sorulanlar
Yükseltme kavramı Kur'an'da neyi anlatır?
Kök yere koymanın karşıtıdır. Ayetlerde dağ, gök, mekân ve derece yükseltilir; sözün ve işin Allah'a yükselmesi de bu kökle anlatılır.
Ses yükseltmek de bu kökten midir?
Evet. Hucurat 2'de inananlara seslerini Nebi'nin sesinin üstüne yükseltmemeleri söylenir; burada kök yukarı çıkarma anlamıyla davranış uyarısında kullanılır.