Zikir
Zikir, bir şeyi akılda tutup anmaktır; unutmanın karşıtıdır. Aynı kök erkek anlamına, vahyedilmiş kitaba da gelir.
Köklerde ne diyor?
ذكر (pkr): İki temel anlamı vardır: erkek (dişinin karşıtı) ve bir şeyi akılda tutmak, unutmamak. Dille anmak, şeref ve vahyedilmiş kitap ikinci anlamdan doğar.
ذكر (pkr) — Bir şeyi anmak; unutmanın karşıtı (Mekâyîs): ذكرت الشيء، خلاف نسيته
ذكر (pkr) — Bilgiyi akılda tutup hatıra getirme yetisi (Müfredât): والذكر يقال اعتبارا باستحضاره
ذكر (pkr) — Kalple ve dille anma (Müfredât): ذكر بالقلب. وذكر باللسان
ذكر (pkr) — Dinin ayrıntılı anlatıldığı kitap; peygamberlerin kitapları (Ayn): والذكر: الكتاب الذي فيه تفصيل الدين
ذكر (pkr) — Yücelik, şeref (Mekâyîs): والذكر: العلاء والشرف
ذكر (pkr) — Erkek; dişinin karşıtı (Ayn): جمع الذكر، وهو خلاف الأنثى
Tanım
Ẕkr kökünün iki temel anlamı vardır: erkek, yani dişinin karşıtı ve bir şeyi akılda tutmak, unutmamak. Kök, bilgiyi hatıra getirme yetisini, kalple ve dille anmayı anlatır. Yücelik ve şeref de bu kökten gelir; dinin ayrıntılı anlatıldığı kitap, yani peygamberlerin kitapları için de kullanılır. Kur'an'da kök hatırlamayı, hatırlatmayı, anmayı ve kitabı birlikte kapsar.
Ayetlerle
Bakara 40. ayet — İsrailoğullarına nimetin hatırlanması ve verilen sözün yerine getirilmesi söylenir. Kök burada nimeti ve sözü unutmamak olarak geçer.
Ali İmran 36. ayet — Meryem'in annesi doğurduğunun kız olduğunu söyler ve erkeğin kız gibi olmadığını belirtir. Kök burada dişinin karşıtı olan erkeği anlatır.
Maide 7. ayet — Allah'ın nimeti ve işittik ve itaat ettik diyerek verilen bağlayıcı sözün aklından çıkarılmaması istenir. Zikir, bir söz ve nimetle ilgili hatırda tutmaktır.
Enam 44. ayet — Kendilerine hatırlatılanı unuttuklarında onlara her şeyin kapılarının açıldığı söylenir. Hatırlatma ve unutma birbirinin karşıtı olarak yan yana geçer.
Enfal 2. ayet — İnanıp güvenenlerin Allah anıldığında kalplerinin ürperdiği söylenir. Kök burada kalbi etkileyen anma anlamında görünür.
Tevbe 126. ayet — Hatalarından dönmeyen ve vahiy bilgisini kullanıp akıllarını başlarına almayanlar eleştirilir. Kök burada indirilen bilgi anlamıyla geçer.
Sık sorulanlar
Zikir kelimesinin kökü ne anlama gelir?
Ẕkr kökü iki asla dayanır: erkek ve bir şeyi akılda tutup unutmamak. Dille anma, şeref ve vahyedilmiş kitap ikinci anlamdan doğar.
Kur'an'da zikir hangi anlamlarda geçer?
Ayetlerde nimeti ve sözü hatırlamak, hatırlatmak, Allah'ı anmak, indirilen bilgi ve erkek anlamında geçer; 2:40, 8:2 ve 3:36 örnektir.