مضي (mDy) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

مضي kökü ne anlama gelir?

Geçip gitmek ve bir işte ilerlemek temel anlamdır. Hem varlıklar hem olaylar için kullanılır; geçmiş ümmetlerin örneği, işi yürütmek ve kılıcın kesmesi buradan doğar.

مضي (mDy) kökü Kuran'da 5 ayette, toplam 5 kez geçer.

مضي kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Geçip gitmek, işlemek (Mekâyîsü'l-Luğa)

يدل على نفاذ ومرور

Varlıklar ve olaylar için geçip gitme (Müfredât)

ويقال ذلك في الأعيان والأحداث

Bir işte kararlılıkla ilerlemek (Mekâyîsü'l-Luğa)

والمضاء: النفاذ في الأمر

Geçmek, gitmek; ölmek (Lisânü'l-Arab)

خلا وذهب

Bir işi yürütmek, gerçekleştirmek (Lisânü'l-Arab)

وأمضى الأمر: أنفذه

Lisânü'l-Arab'da مضي maddesi (İbn Manzûr)

مضي: مَضَى الشيءُ يَمْضِي مُضِيّاً ومَضاء ومُضُوًّا: خَلَا وَذَهَبَ؛ الأَخيرة عَلَى الْبَدَلِ. ومَضَى فِي الأَمر وَعَلَى الأَمر مُضوًّا، وأَمْرٌ مَمْضُوٌّ عَلَيْهِ، نَادِرٌ جِيء بِهِ فِي بَابِ فَعُول بِفَتْحِ الْفَاءِ. ومَضَى بِسَبيله: مَاتَ. ومَضَى فِي الأَمر مَضاء: نَفَذَ. وأَمْضَى الأَمرَ: أَنفذه. وأَمِضَيت الأَمرَ: أَنفذته. وَفِي الْحَدِيثِ: / ليسَ لَك مِنْ مالِكَ إِلا مَا تَصَدَّقْت فأَمْضَيْت / أَي أَنْفَذْتَ فِيهِ عَطاءَك وَلَمْ تَتَوَقَّفْ فِيهِ. ومَضَى السيفُ مَضاءً: قَطَعَ؛ قَالَ الْجَوْهَرِيُّ: وَقَوْلُ جَرير: / فَيَوْماً يُجازِينَ الهَوى غَيْرَ ماضِيٍ، ... ويَوْماً تُرَى مِنْهُنَّ غُولٌ تُغَوَّلُ قَالَ: فإِنما ردَّه إِلى أَصله لِلضَّرُورَةِ لأَنه يَجُوزُ فِي الشِّعْرِ أَن يُجرى الحرفُ المُعتلُّ مُجرى الْحَرْفِ الصَّحِيحِ مِنْ جَمِيعِ الْوُجُوهِ لأَنه الأَصل؛ قَالَ ابْنُ بَرِّيٍّ: وَرَوَى يُجارِينَ، بِالرَّاءِ ومُجاراتُهنَّ الهَوى يَعْنِي بأَلسِنَتِهنَّ أَي يُجاريِنَ الهَوى بأَلسنتهنَّ وَلَا يُمْضِينَه، قَالَ: وَيُرْوَى غيرَ مَا صِباً أَي مِنْ غَيْرِ صِباً مِنْهُنَّ إِليَّ؛ وَقَالَ ابْنُ الْقَطَّاعِ: الصَّحِيحُ غَيْرَ مَا صِبًا، قَالَ: وَقَدْ صحَّفه جَمَاعَةٌ. ومَضَيْتُ عَلَى الأَمر مُضِيّاً ومَضَوْتُ عَلَى الأَمر مَضُوًّا ومُضُوًّا مِثْلَ الوَقُودِ والصعودِ، وَهَذَا أَمرٌ مَمْضُوٌّ عَلَيْهِ، والتَّمَضِّي تَفَعُّل مِنْهُ، قَالَ: / أَصْبَحَ جِيرانُكَ، بَعْدَ الخَفْضِ، ... يُهْدِي السَّلامَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضِ / وقَرَّبوا، لِلْبَيْنِ والتَّمَضِّي، ... جَوْلَ مَخاضٍ كالرَّدَى المُنْقَضِ / الجَوْلُ: ثَلَاثُونَ مِنَ الإِبل. والمُضَواء: التَّقدُّم؛ قَالَ الْقُطَامِيُّ: / فإِذا خَنَسْنَ مَضَى عَلَى مُضَوائِه، ... وإِذا لَحِقْنَ بِهِ أَصَبْنَ طِعانا / وَذَكَرَ أَبو عُبَيْدٍ مُضَواء فِي بَابِ فُعَلاء وأَنشد الْبَيْتَ، وَقَالَ بَعْضُهُمْ: أَصلها مُضَياء فأَبدلوه إِبدالًا شَاذًّا، أَرادوا أَن يُعَوِّضوا الْوَاوِ مِنْ كَثْرَةِ دُخُولِ الْيَاءِ عَلَيْهَا. ومَضى وتَمَضَّى: تقدَّم؛ قَالَ عَمْرُو بْنُ شَأْسٍ: / تَمَضَّتْ إِليْنا لَمْ يرِبْ عَيْنَها القَذى ... بكَثْرةِ نِيرانٍ، وظَلْماءَ حِنْدِسِ / يُقَالُ: مَضَيْت بِالْمَكَانِ ومَضَيْتُ عَلَيْهِ. وَيُقَالُ: مَضَيْتُ بَيْعِي[[. قوله [ويقال مضيت بيعي إلخ] كذا بالأصل. وعبارة التهذيب: ويقال أَمْضَيْت بيعي ومَضَيْت على بيعي أي إلخ.]] أَجَزْتُه. والمَضَاءُ: اسْمُ رَجُلٍ، وَهُوَ المَضَاء بْنُ أَبي نُخَيْلةَ يَقُولُ فِيهِ أَبوه: / يَا رَبِّ مَنْ عابَ المَضَاءَ أَبَدا، ... فاحْرِمْه أَمْثالَ المَضاءِ وَلَدَا / وَالْفَرَسُ يُكَنَّى أَبا المَضَاء.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 15, s. 283 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da مضي maddesi (Halîl b. Ahmed)

مَصَى فى أمره مَضاءً. وّمضى الشىءٌ يَحْضى مُعييًا. ويكنى القَرَسٌ أبا المضاء.

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

Mekâyîsü'l-Luğa'da مضي maddesi (İbn Fâris)

الميم والضاد والحرف المعتل أصل صحيح يدل على نفاذ ومرور. ومضى يمضي مضيا. والمضاء: النفاذ في الأمر. والمضواء: التقدم. قال القطامي: فإذا خنسن مضى على مضوائه.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 5, s. 331 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da مضي maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

المضي والمضاء: النفاذ، ويقال ذلك في الأعيان والأحداث. قال تعالى: ومضى مثل الأولين [الزخرف/ 8] ، فقد مضت سنت الأولين [الأنفال/ 38] .

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 770 — Şamile'de tam madde

مضي kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

أَمْضِىَ (emdiye) — yürüyeceğim: 1 kez · مَضَتْ (medet) — geçerlidir: 1 kez · مُضِيًّۭا (mudiyyen) — ileri gitmeye: 1 kez · وَٱمْضُوا۟ (vemdu) — ve gidin: 1 kez · وَمَضَىٰ (ve meda) — ve geçti: 1 kez

مضي kökü hangi ayetlerde geçer?

• Enfal Suresi 38. ayet — Kâfirlere de ki: Eğer vazgeçerlerse geçmişte yaptıkları bağışlanır. Eğer tekrar dönerlerse, evvelkilerin başına…
• Hicr Suresi 65. ayet — "Hemen gecenin bir bölümünde, aileni yola çıkar, arkalarından onları takip et. Sağa sola takılıp oyalanmadan, bir an…
• Kehf Suresi 60. ayet — Bir zamanlar Mûsâ, genç arkadaşına: "İki denizin birleştiği yere ulaşıncaya kadar yoluma devam edeceğim veya uzun zaman…
• Yasin Suresi 67. ayet — Eğer dileseydik, oldukları yerde sabit bir şekle dönüştürürdük, ileri gitmeye de geri dönmeye de güç yetiremezlerdi.
• Zuhruf Suresi 8. ayet — Biz, güç bakımından onlardan daha üstün olanları yok ettik. Geçmişe ait örnek haline geldiler.