حوت (Hwt) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler
حوت (Hwt) kökü Kuran'da 5 ayette, toplam 5 kez geçer. Temel anlamı: Çırpınmak ve kaçamaklık temel anlamdır; hiç durmadan kıpırdayan büyük balık (hût) adını buradan alır. Birini atlatmak ve bir şeyin çevresinde dönüp durmak da bu köktendir. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.
حوت kökü ne anlama gelir?
Çırpınmak ve kaçamaklık temel anlamdır; hiç durmadan kıpırdayan büyük balık (hût) adını buradan alır. Birini atlatmak ve bir şeyin çevresinde dönüp durmak da bu köktendir.
حوت (Hwt) kökü Kuran'da 5 ayette, toplam 5 kez geçer.
حوت kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları
Çırpınma ve kaçamak yapma (Mekâyîsü'l-Luğa)
وهو من الاضطراب والروغان
Büyük balık (Müfredât)
وهو السمك العظيم
Kaçamak yapıp atlatmak (Lisânü'l-Arab)
والمحاوتة: المراوغة
Kuşun suyun çevresinde dönmesi (Kitâbu'l-Ayn)
حومان الطائر حول الماء
Burçlardan biri (Balık burcu) (Kitâbu'l-Ayn)
والحوت: برج من الاثني عشر
Lisânü'l-Arab'da حوت maddesi (İbn Manzûr)
حوت: الحُوتُ: السَّمَكَةُ، وَفِي الْمُحْكَمِ: الحُوتُ: السَّمَكُ، مَعْرُوفٌ؛ وَقِيلَ: هُوَ مَا عظُمَ مِنْهُ، وَالْجَمْعُ أَحْواتٌ، وحِيتانٌ؛ وَقَوْلُهُ: / وصاحِبٍ، لَا خَيرَ فِي شَبابه، ... أَصْبَحَ سَوْمُ العِيسِ قدْ رَمى بِهِ عَلَى سَبَنْدًى، طالَ مَا اغْتَلى بِهِ ... حُوتاً، إِذا مَا زادَنا حِئْنا بِهِ / إِنما أَراد مِثْلَ حُوتٍ لَا يَكْفِيهِ مَا يَلْتَهِمُه ويَلْتَقِمُه، فنَصَبه عَلَى الْحَالِ، كَقَوْلِكَ مَرَرْتُ بزيدٍ أَسَداً شِدَّةً، وَلَا يَكُونُ إِلّا عَلَى تَقْدِيرِ مِثْلٍ وَنَحْوِهَا، لأِنَّ الحُوتَ اسْمُ جِنْسٍ لَا صفةٌ، فَلَا بُدَّ، إِذا كَانَ حَالًا، مِنْ أَن، يُقَدَّرَ فِيهِ هَذَا، وَمَا أَشبهه. والحُوتُ: بُرْجٌ فِي السَّمَاءِ. وحاوتَك فلانٌ إِذا راوَغَك. والمُحاوَتةُ: المُراوَغَة. وَهُوَ يُحاوِتُني أَي يُراوغُني؛ وأَنشد ثَعْلَبٌ: / ظَلَّتْ تُحاوِتُني رَمْداءُ داهيةٌ، ... يومَ الثَّوِيَّةِ، عَنْ أَهْلي، وَعَنْ مَالِي / وحاتَ الطائرُ عَلَى الشَّيْءِ يَحُوتُ أَي حامَ حَوْله. والحَوْتُ والحَوَتانُ: حَوَمانُ الطَّائِرِ حَولَ الْمَاءِ، والوَحْشِيِّ حَوْلَ الشَّيْءِ، وَقَدْ حاتَ بِهِ يَحُوت؛ قَالَ طَرَفَة بْنُ العَبْد: / مَا كنتُ مَجْدُوداً، إِذا غَدَوتُ، ... وَمَا لَقِيتُ مِثْلَ مَا لَقِيتُ، / كطائرٍ ظَلَّ بِنَا يَحُوتُ، ... يَنْصَبُّ فِي اللُّوحِ فَمَا يَفُوتُ، / يَكادُ مِن رَهْبَتِنا يَمُوتُ / والحَوتاءُ مِنَ النِّسَاءِ: الضَّخْمة الْخَاصِرَتَيْنِ، المُستَرْخيةُ اللَّحْمِ. وبَنُو حُوتٍ: بطنٌ. وَفِي الْحَدِيثِ، / قَالَ أَنس: جِئْتُ إِلى النَّبِيِّ، ﷺ، وَعَلَيْهِ خَمِيصة حُوتِيَّة؛ قَالَ ابْنُ الأَثير: هَكَذَا جَاءَ فِي بَعْضِ نُسَخِ مُسْلِمٍ؛ قَالَ: وَالْمَحْفُوظُ جَوْنِيَّة أَي سَوْدَاءُ، وأَما بِالْحَاءِ فَلَا أَعرفها، قَالَ: وطال ما بَحَثْتُ عَنْهَا، فَلَمْ أَقف لَهَا عَلَى مَعْنًى، وجاءَت فِي رِوَايَةٍ حَوْتَكِيَّة، لَعَلَّهَا مَنْسُوبَةٌ إِلى القِصَر، لأَن الحَوْتَكِيَّ الرجلُ الْقَصِيرُ الخَطْوِ، أَو هِيَ مَنْسُوبَةٌ إِلى رَجُلٍ اسْمُهُ حَوْتَكٌ. والحائِتُ: الكثير العَذْلِ.
Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 2, s. 26 — Şamile'de tam madde
Kitâbu'l-Ayn'da حوت maddesi (Halîl b. Ahmed)
او عَظُمٌ فى أعلى بعلي كانه بعر بط الحبلَى والنعت: أَجْوّث وجحوثاء.
Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed
Mekâyîsü'l-Luğa'da حوت maddesi (İbn Fâris)
الحاء والواو والتاء أصل صحيح منقاس، وهو من الاضطراب والروغان، فالحوت العظيم من السمك، وهو مضطرب أبدا غير مستقر. والعرب تقول: حاوتني فلان، إذا راوغني. وينشد هذا البيت: ظلت تحاوتني رمداء داهية ... يوم الثوية عن أهلي وعن مالي
Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 114 — Şamile'de tam madde
Müfredât'da حوت maddesi (Râgıb el-İsfehânî)
قال الله تعالى: نسيا حوتهما [الكهف/ 61] ، وقال تعالى: فالتقمه الحوت [الصافات/ 142] ، وهو السمك العظيم، إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعا [الأعراف/ 163] ، وقيل: حاوتني فلان، أي: راوغني مراوغة الحوت.
Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 261 — Şamile'de tam madde
حوت kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?
ٱلْحُوتَ (l-hute) — balığı: 1 kez · ٱلْحُوتُ (l-hutu) — balık: 1 kez · ٱلْحُوتِ (l-huti) — balık: 1 kez · حُوتَهُمَا (hutehuma) — balıklarını: 1 kez · حِيتَانُهُمْ (hitanuhum) — balıkları: 1 kez
حوت kökü hangi ayetlerde geçer?
- Araf Suresi 163. ayet — Onlara, deniz kıyısındaki kasabanın durumunu sor. Hani onlar Cumartesi Günü Yasası'nı çiğneyerek haddi aşıyorlardı…
- Kehf Suresi 61. ayet — İkisinin arasının birleştiği yere ulaştıklarında hûtlarını unuttular. O da denizin derinliklerine doğru kendi yolunu…
- Kehf Suresi 63. ayet — "Tüh! Şu işe bak! O kayanın yanında durduğumuzda ben hûtu unuttum; şeytân hatırlamama engel oldu. O da şaşılacak bir…
- Saffat Suresi 142. ayet — O kendisini suçlayıp dururken, hût onu yuttu.
- Kalem Suresi 48. ayet — Artık Rabb'inin hükmünü sabırla bekle. Balık sahibi gibi olma. Hani o çok üzüntülü ve hüzünlü olarak seslenmişti.