حيق (Hyq) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

حيق kökü ne anlama gelir?

Bir şeyin bir şeye inip çökmesi temel anlamdır. Kişinin yaptığı kötülüğün ya da hilenin dönüp onu kuşatması bu kökle anlatılır.

حيق (Hyq) kökü Kuran'da 10 ayette, toplam 10 kez geçer.

حيق kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Bir şeyin bir şeye inmesi (Mekâyîsü'l-Luğa)

وهو نزول الشيء بالشيء

Kötü sonucun inip isabet etmesi (Müfredât)

أي: لا ينزل ولا يصيب

Kişinin yaptığı kötülüğün ona dönmesi (Kitâbu'l-Ayn)

ما حاق بالإنسان من منكر أو سوء يعمله

İnip çepeçevre kuşatmak (Lisânü'l-Arab)

نزل به وأحاط به

Lisânü'l-Arab'da حيق maddesi (İbn Manzûr)

حيق: اللَّيْثُ: الحَيْقُ مَا حاقَ بالإِنسان مِنْ مَكْر أَو سُوء عَمَلٍ يَعْمَلُهُ فَيَنْزِلُ ذَلِكَ بِهِ، تَقُولُ: أَحاق اللَّهُ بِهِمْ مَكْرَهُمْ. وحاقَ بِهِ الشَّيْءُ يَحِيق حَيْقاً: نزَل بِهِ وأَحاطَ بِهِ، وَقِيلَ: الحَيْقُ فِي اللُّغَةِ هُوَ أَن يَشْتَمِلَ عَلَى الإِنسان عاقبةُ مَكْرُوهٍ فَعَلَهُ، وَفِي التَّنْزِيلِ: فَحاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ*. / قَالَ ثَعْلَبٌ: كَانُوا يَقُولُونَ لَا عَذاب وَلَا آخِرةَ فحاقَ بِهِمُ الْعَذَابُ الَّذِي كذَّبوا بِهِ، وأَحاقهُ اللَّهُ بِهِ: أَنزله، وَقِيلَ: حاقَ بِهِمُ العذابُ أَي أَحاط بِهِمْ وَنَزَلَ كأَنه وَجَبَ عَلَيْهِمْ، وَقَالَ: حَاقَ يَحِيق، فَهُوَ حَائِقٌ. وَقَالَ الزَّجَّاجُ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: وَحاقَ بِهِمْ مَا كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ*، أَي أَحاط بِهِمُ الْعَذَابُ الَّذِي هُوَ جَزَاءُ مَا كَانُوا يستهزئُون كَمَا تَقُولُ أَحاطَ بِفُلَانٍ عمَلُه وأَهلكَه كَسْبُه أَي أَهلَكه جَزَاءُ كَسْبِه؛ قَالَ الأَزهري: جَعَلَ أَبو إِسحق حاقَ بِمَعْنَى أَحاطَ، قَالَ: وأَراه أَخذه مِنَ الحُوق وَهُوَ مَا اسْتدارَ بالكَمَرة، وَيَجُوزُ أَنْ يَكُونَ الحُوق فُعْلًا مِنْ حاقَ يَحِيق، كَانَ فِي الأَصل حُيْقٌ فَقُلِبَتِ الْيَاءُ وَاوًا لِانْضِمَامِ الْحَاءِ، وَقَدْ تَدْخُلُ الْوَاوُ عَلَى الْيَاءِ مِثْلَ طَوبي أَصلُه طيْبَى، وَقَدْ تَدْخُلُ الْيَاءُ عَلَى الْوَاوِ فِي حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ، يُقَالُ: تَصَوَّح النَّبْتُ وتَصَيَّح وتَوَّهَه وتَيَّهَه وطَوَّحَه وطَيَّحَه، وَقَالَ الْفَرَّاءُ فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: وحاقَ بِهِمْ: فِي كَلَامِ الْعَرَبِ عادَ عَلَيْهِمْ مَا استهزؤوا بِهِ، وَجَاءَ فِي التَّفْسِيرِ: أَحاط بِهِمْ نَزَلَ بِهِمْ، قَالَ: وَمِنْهُ قَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: وَلا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ، أَي لَا يَرجِع عاقبةُ مَكْرُوهِهِ إِلا عَلَيْهِمْ. وَفِي حَدِيثِ أَبي بَكْرٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَخرَجني مَا أَجِد مِنْ حاقِ الجُوع؛ هُوَ مِنْ حاقَ يحيقُ حَيْقاً وَحَاقًا أَي لَزمَه ووجَب عَلَيْهِ. والحَيْقُ: مَا يَشتمل عَلَى الإِنسان مِنْ مَكْرُوهٍ، وَيُرْوَى بِالتَّشْدِيدِ. وَفِي حَدِيثِ عَلِيٍّ: تخَوَّف مِنَ الساعةِ الَّتِي مَن سارَ فِيهَا حاقَ بِهِ الضُّرُّ. / وَشَيْءٌ مَحِيقٌ ومَحْيُوقٌ: مَدْلوكٌ. وَحَاقَ فِيهِ السيفُ حَيْقاً: كحاكَ. وحَيْقٌ: مَوْضِعٌ بِالْيَمَنِ. ابْنُ بَرِّيٍّ: جبَلُ الحَيْقِ جَبَلُ قاف.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 10, s. 71 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da حيق maddesi (Halîl b. Ahmed)

الحَبّقَ: تواء من أدوية الصیّدلانی. والحبق: ضراط ار حَبقت تحبق حبقا

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed

Mekâyîsü'l-Luğa'da حيق maddesi (İbn Fâris)

الحاء والياء والقاف كلمة واحدة، وهو نزول الشيء بالشيء، يقال حاق به السوء يحيق. قال الله تعالى: {ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله} [فاطر: 43] .

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 125 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da حيق maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

قوله تعالى: وحاق بهم ما كانوا به يستهزؤن [هود/ 8] . قال عز وجل: ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله [فاطر/ 43] ، أي: لا ينزل ولا يصيب، قيل: وأصله حق فقلب، نحو: زل وزال، وقد قرئ: فأزلهما الشيطان [البقرة/ 36] ، وأزالهما 2 وعلى هذا: ذمه وذامه.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 266 — Şamile'de tam madde

حيق kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

وَحَاقَ (ve haka) — ve kuşattı: 7 kez · فَحَاقَ (fehaka) — ama kuşatıverdi: 2 kez · يَحِيقُ (yehiku) — dolanmaz: 1 kez

حيق kökü hangi ayetlerde geçer?

• Enam Suresi 10. ayet — Ant olsun, senden önce de resûllerle alay edildi. Onlarla alay edenleri, alaya aldıkları şey çepeçevre kuşatıverdi.
• Hud Suresi 8. ayet — Eğer, bir ümmet için azâbı onlardan belli bir süreye kadar erteleyecek olursak, "Bunu engelleyen şey nedir ki?" derler…
• Nahl Suresi 34. ayet — Böylece yaptıklarının kötülükleri onlara isabet etti. Alay ettikleri şey kendilerini kuşattı.
• Enbiya Suresi 41. ayet — Gerçek şu ki senden önce de birçok resûlle alay edildi. Sonra alay ettikleri şey, alay edenleri kuşattı.
• Fatır Suresi 43. ayet — Yeryüzünde büyüklendiler ve kötü planlar yaptılar. Oysa kötü planlar, sahibinden başkasını kuşatmaz. Öyleyse onlar…
• Zümer Suresi 48. ayet — Ve kazandıkları kötülükler açığa çıktı. Kendisi ile alay ettikleri şey onları kuşattı.
• Mümin Suresi 45. ayet — Sonra Allah onu, onların yaptıkları planların kötülüklerinden korudu. Firavuncuları ise azâbın kötüsü kuşattı.
• Mümin Suresi 83. ayet — Resûlleri kendilerine kanıt içeren açıklayıcı bilgilerle geldiği zaman, sahip oldukları bilgiye güvenerek şımardılar ve…
• Casiye Suresi 33. ayet — Yaptıklarının kötülükleri apaçık ortaya kondu ve alay ettikleri şeyler, onları kuşattı.
• Ahkaf Suresi 26. ayet — Ant olsun ki Biz, onlara, size vermediğimiz nice imkânlar vermiştik. Onlara da kulaklar, gözler ve fûad verdik. Ne var…