Akış
Bir şeyin akıp yayılması olan bu kök, suyun ve geminin akışını anlatır. Kur'an'da altından nehirler akan bahçeler bu kökle anılır.
Köklerde ne diyor?
جري (jry): Bir şeyin akıp yayılması temel anlamdır; suyun ve gemi, güneş gibi şeylerin hızla akıp gitmesi buradan gelir. Vekil, âdet ve hizmet eden genç kız (câriye) da bu kökle anılır.
جري (jry) — Bir şeyin akıp yayılması (Mekâyîs): وهو انسياح الشيء
جري (jry) — Suyun akışı gibi hızlı geçiş (Müfredât): الجري: المر السريع، وأصله كمر الماء
جري (jry) — Denizde akıp giden gemi (câriye) (Müfredât): أي: السفينة التي تجري في البحر
جري (jry) — Vekil (Mekâyîs): والجري: الوكيل
جري (jry) — Âdet, insanın üzerinde yürüdüğü yol (Mekâyîs): ويقال للعادة الإجريا
جري (jry) — Hizmet eden genç kız (Mekâyîs): والجارية من النساء من ذلك أيضا
Tanım
Kökün temel anlamı bir şeyin akıp yayılmasıdır. Suyun akışı gibi hızlı geçiş, denizde akıp giden gemi ve vekil bu asıldan gelir. Âdet, yani insanın üzerinde yürüdüğü yol ve hizmet eden genç kız da bu kökle anılır. Kur'an'da kök en çok altından nehirler akan bahçeler için kullanılır. Gemilerin denizde akışı ve gemiye binenlere söylenen söz de bu kökün bağlamlarındandır.
Ayetlerle
Nisa 13. ayet — Allah'a ve elçisine itaat edenler, altından nehirler akan bahçelere sokulur. Orada kalıcı olacakları belirtilir.
Tevbe 72. ayet — İnananlara altından nehirler akan bahçeler ve Adn bahçelerinde yararlı meskenler vaat edilir. Allah'ın rızası ise daha büyük diye anılır.
Hud 41. ayet — Nuh gemiye binenlere onun akışının da duruşunun da Allah adına olduğunu söyler. Kök burada geminin akışı için geçer.
İbrahim 23. ayet — İnanıp düzeltici işler yapanlar altından nehirler akan bahçelere girdirilir. Orada iyi dilekleri Esenlik'tir.
Kehf 31. ayet — Onlara altlarından nehirler akan Adn bahçeleri vardır ve orada koltuklara yaslanırlar. Ayet bahçenin görünümünü betimler.
Sık sorulanlar
Akış kelimesi Kur'an'da en çok nerede geçer?
Altından nehirler akan bahçeler anlatılırken geçer. Bu ifade inananlara vaat edilen karşılığı tarif eder.
Bu kök gemilerle ilgili ayetlerde de geçer mi?
Evet. Kök sözlükte suyun ve denizde akıp giden geminin akışını da anlatır. Nuh'un gemisinde akışın Allah adına olduğu söylenir.