Akşam
Karanlığın başı ve belirsizlik temel anlamdır; Kur'an'da çoğunlukla sabahın karşısında günün akşam vaktini anlatır.
Köklerde ne diyor?
عشو (E$w): Karanlık ve bir şeyde belirsizlik temel anlamdır; akşam vakti, gece görememe ve bir şeye kör kalıp yüz çevirmek bundan doğar. Gece bir ateşe yönelmek de bu köktendir.
عشو (E$w) — Karanlık, bir şeyde belirsizlik (Mekâyîs): يدل على ظلام وقلة وضوح في الشيء
عشو (E$w) — Gecenin ilk karanlığı (Mekâyîs): العشاء، وهو أول ظلام الليل
عشو (E$w) — Günün sonu, akşamüstü (Mekâyîs): والعشي: آخر النهار
عشو (E$w) — Gözü kaplayan karanlık, gece körlüğü (Müfredât): والعشا: ظلمة تعترض في العين
عشو (E$w) — Bir şeye kör kalmak (Müfredât): عشي عن كذا نحو: عمي عنه
عشو (E$w) — Hayır ve yol umarak bir ateşe gitmek (Ayn): العشو: إتيانك نارا ترجو عندها خيرا وهدى
Tanım
Kök, bir şeyde belirsizlik ve gecenin ilk karanlığı anlamındadır; akşamüstü, gece körlüğü ve bir şeye kör kalmak bundan doğar. Kur'an'da kelime çoğunlukla sabah ile birlikte, günün iki ucu olarak geçer. Bir ayette ise aynı kök, görüşü bulanık olmak, bir şeyden gözünü yummak anlamıyla kullanılır.
Ayetlerle
Ali İmran 41. ayet — Zekeriya'ya işaret dışında konuşmama ayeti verilir ve sabah ile akşam anmaya devam etmesi söylenir.
Enam 52. ayet — Sabah akşam Rablerine dua edenlerin kovulmaması istenir; iki vakit birlikte, sürekli olmayı anlatır.
Yusuf 16. ayet — Yusuf'un kardeşleri akşam vakti ağlayarak babalarına gelir; kelime günün bir vakti olarak geçer.
Rum 18. ayet — Hamd ve kusursuzluk Allah'a aittir; akşam ve öğle vakitleri bu ifadenin içinde anılır.
Naziat 46. ayet — Kıyameti görenlerin sanki bir akşam ya da kuşluk kadar kalmış gibi olacakları söylenir.
Zuhruf 36. ayet — Rahman'ın zikrinden gözü bulanık gibi yüz çevirenin yanına bir şeytanın bağlanacağı anlatılır; kök burada görememe anlamına yaklaşır.
Sık sorulanlar
Aşiyy kelimesi Kur'an'da hangi vakti anlatır?
Günün akşam vaktini; ayetlerde çoğunlukla sabahın karşısında yer alır ve gün boyu süreklilik anlamı da taşır.
Bu kökün aklık ve körlükle ilgisi var mı?
Evet. Temel anlam karanlık ve belirsizliktir; bu yüzden aynı kök, bir şeye kör kalıp yüz çevirmek için de kullanılır.