Baş
Toplanma ve yükseklik; insanın ve her şeyin başı, bir şeyin en üstü. Kur'an'da baş, kişinin kendi başı ve sermayenin başı için geçer.
Köklerde ne diyor?
راس (rAs): Toplanma ve yükseklik temel anlamdır. İnsanın ve her şeyin başı, bir şeyin en üstü ve topluluğun başındaki reis bundan doğar.
راس (rAs) — Toplanma ve yükseklik (Mekâyîs): أصل يدل على تجمع وارتفاع
راس (rAs) — İnsanın ve başka canlıların başı (Mekâyîs): فالرأس رأس الإنسان وغيره
راس (rAs) — Her şeyin en üstü (Ayn): رأس كل شيء: أعلاه
راس (rAs) — Baş ile reisin anlatılması (Müfredât): ويعبر بالرأس عن الرئيس
راس (rAs) — Kalabalık topluluk (Mekâyîs): والرأس: الجماعة الضخمة
راس (rAs) — Bir topluluğa baş olmak (Ayn): وأنا رأسهم ورئيسهم
Tanım
Kökün temel anlamı toplanma ve yüksekliktir. İnsanın ve öteki canlıların başı, her şeyin en üstü ve topluluğun başındaki kişi bundan doğar. Kur'an'da kök çoğunlukla insanın başı için geçer: başın sallanması, aşağıya çevrilmesi, saçın ak düşmesi ve sakalla birlikte başın tutulması. Bunun yanında malın başı yani sermaye anlamında da kullanılır.
Ayetlerle
Bakara 279. ayet — Hatadan dönenlere malın başı yani sermaye kalır; yanlış yapmamaları ve yanlışa uğramamaları söylenir.
Meryem 4. ayet — Zekeriya Rabbine seslenirken omurganın çöktüğünü ve başın ak düştüğünü anlatır; baş yaşlanmanın işareti olarak geçer.
Taha 94. ayet — Harun, kardeşine kendi başını ve sakalını tutmamasını söyler; baş burada fiziksel bir uzuv olarak geçer.
Secde 12. ayet — Suçta ileri gidenler Rablerinin katında başlarını aşağıya çevirmiş olarak anılır; geri dönüp düzeltici işler yapmak isterler.
İbrahim 43. ayet — Başlarını dikmiş ve bakışları sabit hâlde hızla ilerleyenler anlatılır; gönülleri de tepe taklaktır.
İsra 51. ayet — Bizi kim döndürür diyenlerin sana başlarını sallayacağı söylenir; baş burada tepki hareketi olarak geçer.
Sık sorulanlar
Baş sözlükte hangi anlamlara dayanır?
Kökün temel anlamı toplanma ve yüksekliktir. İnsanın ve canlıların başı, bir şeyin en üstü ve topluluğun başındaki kişi bundan doğar.
Kur'an'da baş yalnızca bedendeki baş mıdır?
Çoğu ayette bedendeki baştır; ancak bir ayette malın başı yani sermaye anlamında da geçer. Kökün yüksek ve en üstteki şey anlamı bu iki kullanımda da görülür.