Bina
Kök, parçaları birbirine katarak bir şey kurmaktır. Yapı ve bina buradan gelir; oğul da babanın kurduğu yapı sayıldığı için aynı köke bağlanır.
Köklerde ne diyor?
بني (bny): Parçaları birbirine katarak bir şey kurmak temel anlamdır; yapı ve bina buradan gelir. Oğul (ibn) da babanın kurduğu yapı sayıldığı için bu köke bağlanır.
بني (bny) — Parçaları birbirine katarak kurmak (Mekâyîs): وهو بناء الشيء بضم بعضه إلى بعض
بني (bny) — Kurulan şey, yapı (Müfredât): والبناء: اسم لما يبنى بناء
بني (bny) — Kâbe (Ayn): والبنية: الكعبة
بني (bny) — Oğul, babanın kurduğu yapı olarak (Müfredât): وسماه بذلك لكونه بناء للأب
بني (bny) — Çocuk (Lisân): والابن: الولد
Tanım
Sözlükte kökün temel anlamı parçaları birbirine katarak bir şey kurmaktır; kurulan şey yapı, bina, bir de Kâbe olarak anılır. Oğul, babanın kurduğu yapı sayıldığı için aynı köktendir; çocuk da bu maddede geçer. Kur’an’da kelime gökyüzünün bina kılınmasını, Meryem oğlu İsa’yı, adem oğullarını, İsrailoğullarını ve oğlum diye yapılan seslenişi anlatır; yani hem kurulan yapı hem de soy bağı aynı kökle verilir.
Ayetlerle
Bakara 22. ayet — Yeryüzü bir döşek, gök de bir bina kılınır. Bina kelimesi, kurulmuş ve düzenlenmiş bir yapıyı anlatır.
Ali İmran 45. ayet — Haberci ayetler Meryem’e, adı Meryem oğlu İsa Mesih olan birini müjdeler. Ad, annesine bağlı olarak anılır.
Araf 26. ayet — Adem oğullarına kötülüklerini örten elbise ve donanım indirildiği söylenir. Hitap, soy bağıyla yapılır.
Tevbe 30. ayet — Yahudiler Üzeyr Allah’ın oğludur, Hristiyanlar Mesih Allah’ın oğludur dedi. Ayet bu sözü ağızlarıyla söyledikleri söz olarak kaydeder.
Yunus 90. ayet — İsrailoğulları bol sudan geçirilir ve Firavun ile orduları onların izini sürer. Kavim, İsrail’in oğulları olarak anılır.
Hud 42. ayet — Dağlar gibi dalgalar içinde akarken ayrı bir yere çekilen oğluna bizimle bin diye seslenilir. Kelime babayla oğul arasındaki seslenişte kullanılır.
Sık sorulanlar
Bina kökünün kök anlamı nedir?
Kök, parçaları birbirine katarak bir şey kurmak demektir. Yapı ve bina buradan gelir; oğul da babanın kurduğu yapı sayıldığı için aynı köke bağlanır.
Bina ile oğul neden aynı kökten?
Sözlüklere göre oğul, babanın kurduğu yapı olarak görülür. Kur’an’da da aynı kök hem kurulan yapıyı hem de oğul ve soy bağını anlatmak için kullanılır.