Bukağı
Bir şeyin arasına girip orada sabitlenmek kök anlamdır; boyuna geçirilen halka, içe işleyen kin ve ganimette hıyanet buradan gelir.
Köklerde ne diyor?
غلل (gll): Bir şeyin arasına girip orada sabitlenmesi temel anlamdır. İçe işleyen kin ve susuzluk, ganimetten gizlice alma (gulûl) ve boyuna geçirilen bukağı bu kökten gelir.
غلل (gll) — Bir şeyin arasına girmek ve sabitlenmek (Mekâyîs): يدل على تخلل شيء، وثبات شيء
غلل (gll) — Organları içine alıp bağlayan bukağı, zincir (Müfredât): فالغل مختص بما يقيد به
غلل (gll) — İçte gizlenen kin (Ayn): والغل: الحقد الكامن
غلل (gll) — Ganimette hıyanet (gulûl) (Ayn): والغلول: خيانة الفيء
غلل (gll) — Susuzluk, içi yakan hararet (Mekâyîs): والغلة والغليل: العطش
غلل (gll) — Gelir, ürün (Ayn): والغلة: الدخل
Tanım
Kök, bir şeyin arasına girip sabitlenmesini anlatır. Organları içine alıp bağlayan bukağı ve zincir, içte gizlenen kin ve ganimetten gizlice alma da bu kökten sayılır. Kur'an'da kök üç alanda görülür: boyuna geçirilen halkalar, cimriliği anlatan bağlı el ve kalplerdeki çekememezlik. Yolsuzluk anlamında da geçer.
Ayetlerle
Ali İmran 161. ayet — Bir nebinin yolsuzluk yapmasının olamayacağını, yapanın kıyamette yaptığıyla geleceğini söyler; kök burada gizlice alma ve hıyanet anlamındadır.
Hicr 47. ayet — Cennettekilerin göğüslerindeki çekememezliğin çekilip alındığını ve kardeşler olarak karşılıklı koltuklarda oturduklarını bildirir; kök içteki kin anlamındadır.
İsra 29. ayet — Elini boynuna bağlı kılma diyerek cimriliği tarif eder; bağlı el, harcamayı sıkan insanın sözlü örneğidir.
Yasin 8. ayet — Boyunlara çenelere varan kelepçelerin konduğunu, başların bu yüzden kalkık kaldığını anlatır; kök boyunduruk anlamındadır.
Haşr 10. ayet — Sonradan gelenlerin kalplerinde inananlara karşı çekememezlik kılma diye dua ettiğini aktarır; kin duygusu kalbe ilişkin olarak anılır.
İnsan 4. ayet — Gerçekleri örtenler için zincirler, halkalar ve çılgın bir ateş hazırlandığını bildirir; bukağı burada azabın araçları arasında sayılır.
Sık sorulanlar
Bukağı kavramı kök olarak neyi anlatır?
Bir şeyin arasına girip sabitlenmeyi anlatır. Boyuna geçirilen halka, içe yerleşen kin ve ganimette gizlice almak aynı kökten adlanır.
Kur'an'da bu kök hem halka hem kin için mi geçer?
Evet. Yasin 8 ve Mümin 71 gibi ayetlerde boyunlardaki halkalar, Haşr 10 ve Hicr 47'de kalplerdeki çekememezlik bu kökle anlatılır.