Döşemek
Kökte bir şeyi döşeyip düzlemek ve kolaylaştırmak vardır; beşik, döşek ve yeryüzünün insanlara döşenmesi buradan doğar.
Köklerde ne diyor?
مهد (mhd): Bir şeyi döşeyip düzlemek, kolaylaştırmak temel anlamdır. Beşik, yatak ve yeryüzünün insanlar için döşek kılınması buradan doğar; kendine iyilik hazırlamak da bu köktendir.
مهد (mhd) — Döşemek, düzleyip kolaylaştırmak (Mekâyîs): كلمة تدل على توطئة وتسهيل للشيء
مهد (mhd) — Çocuk için hazırlanan beşik (Müfredât): المهد: ما يهيأ للصبي
مهد (mhd) — Düzlenmiş, döşenmiş yer (Müfredât): والمهد والمهاد: المكان الممهد الموطأ
مهد (mhd) — Bir şeyi hazırlayıp düzene koymak (Müfredât): ومهدت لك كذا: هيأته وسويته
مهد (mhd) — Yatak, döşek (Lisân): والمهاد: الفراش
مهد (mhd) — Kendine iyilik hazırlamak (Ayn): ومهدت لنفسي خيرا، أي: هيأته ووطأته
Tanım
Kökün sözlük özeti döşemeyi, düzleyip kolaylaştırmayı temel anlam sayar; beşik, yatak ve düzlenmiş yer bundan adlanır, bir şeyi hazırlayıp düzene koymak da aynı köktendir. Kur'an'da yeryüzü insanlar için döşek ya da beşik kılınan bir yer olarak anılır; çocuğun beşiği de aynı sözcükle geçer; cehennem ise sıkıntılı bir döşek olarak anılır. Kendine bir yer hazırlamak anlamı da ayetlerde görülür.
Ayetlerle
Taha 53. ayet — Yeryüzünün size beşik kılındığı, orada yollar açıldığı ve gökten su indirilip çeşit çeşit bitkinin çıkarıldığı söylenir; döşeme, yaşam için hazırlanmış zemin olarak anılır.
Zuhruf 10. ayet — Yeryüzünün insanlara beşik kılındığı ve orada doğru gitsinler diye yollar yapıldığı bildirilir; döşenmiş yer ile yol açılması birlikte anılır.
Zariyat 48. ayet — Yeryüzünün döşendiği söylenir ve 'ne güzel beşik yapanlarız' denir; sözcük, yeri hazırlayıp düzleyenler anlamında anılır.
Meryem 29. ayet — Beşikteki çocukla nasıl konuşulacağı sorulur; sözcük burada çocuğun yatırıldığı yer olan beşik için kullanılır.
Rum 44. ayet — Düzeltici iş yapanların kendileri için hazırlık yaptığı, yani kendilerine bir yer döşediği söylenir; kök burada kendine iyilik hazırlama anlamında görülür.
Araf 41. ayet — Yanlış yapanlar için cehennemden bir döşek ve üzerlerinden bir kuşatma bulunduğu söylenir; döşek sözcüğü, kalınacak yer olarak anılır.
Sık sorulanlar
Kur'an'da yeryüzü neden beşik diye anılır?
Kökün anlamı döşeyip düzlemektir. Ayetler yeryüzünün insanlar için beşik kılındığını, orada yollar açıldığını söyler; yer, yaşam için hazırlanmış zemin gibi anılır.
Döşemek kökü cehennem için de geçer mi?
Evet. Bazı ayetlerde cehennem için 'ne sıkıntılı bir döşek' denir; sözcük burada kalınacak yer, yatılan zemin anlamındadır.