Ebâ
Ebâ, kaçınmak ve sunulanı kabul etmemektir; Kur'an'da çoğunlukla ayete, çağrıya ya da yükümlülüğe boyun eğmemeyi anlatır.
Köklerde ne diyor?
ابي (Aby): Kaçınmak ve reddetmek temel anlamdır. Kendisine sunulanı kabul etmemek, itaati bırakmak ve bir şeyden hoşlanmamak bu kökten gelir.
ابي (Aby) — Kaçınmak, reddetmek (Mekâyîs): والياء يدل على الامتناع
ابي (Aby) — Sunulan şeyi kabul etmemek (Mekâyîs): أن تعرض على الرجل الشيء فيأبى قبوله
ابي (Aby) — İtaati bırakıp isyana meyletmek (Ayn): ترك الطاعة، ومال إلى المعصية
ابي (Aby) — Bir şeyi istememek, hoşlanmamak (Lisân): أبى الشيء يأباه إباء وإباءة: كرهه
ابي (Aby) — Onurlu, zulme boyun eğmeyen (Ayn): ورجل أبي: ذو إباء
Tanım
Kökün temel anlamı kaçınmak, reddetmektir. Sözlükler bunu kendisine sunulanı kabul etmemek, itaati bırakmak, bir şeyi istememek diye açar; zulme boyun eğmeyen onurlu kimse için de kullanılır. Kur'an'da fiil, iblisin secdeden kaçınması, insanların çoğunun Kur'an'dan yüz çevirmesi, bir kent halkının misafir etmekten kaçınması ve göklerin emaneti yüklenmekten çekinmesi gibi durumlarda geçer.
Ayetlerle
Bakara 34. ayet — Meleklere Adem için secde edin denince iblis dışındakiler secde eder; iblis kaçınır ve büyüklenir. Ebâ burada emre boyun eğmemektir.
İsra 89. ayet — Kur'an'da her türlü örnek açıklandığı hâlde insanların çoğunun kaçındığı ve gerçekleri örtmekle yetindiği söylenir.
Kehf 77. ayet — Yola çıkanlar bir kentin halkından yemek isterler, onlar ise misafir etmekten kaçınırlar; kelime sıradan bir isteği geri çevirmeyi de gösterir.
Taha 56. ayet — Firavun'a ayetlerin hepsi gösterilir; o yalanlar ve kaçınır. Kaçınma, gösterilen işaretlere karşı bir tutumdur.
Ahzab 72. ayet — Emanet göklere, yere ve dağlara sunulur; onlar yüklenmekten kaçınır ve çekinir, insan ise onu yüklenir.
Tevbe 32. ayet — Allah, gerçekleri örtenler hoşlanmasa da nurunu tamamlamaktan başka bir seçeneği reddeder; fiilin öznesi bu ayette Allah'tır.
Sık sorulanlar
Ebâ kökü ne anlama gelir?
Kaçınmak, reddetmek ve sunulanı kabul etmemek anlamına gelir; sözlükte itaati bırakma ve hoşlanmama anlamları da yer alır.
Kur'an'da kim neden kaçınır?
İblis secdeden, çoğu insan Kur'an'ın öğüdünden, bir kent halkı misafir etmekten, gökler ve yer de emaneti yüklenmekten kaçınır.