Erdem
Doğruluk, hayırda geniş davranmak ve ana babaya iyilik bu kökün anlamlarındandır. Aynı kök denizin karşıtı olan karayı da anlatır.
Köklerde ne diyor?
برر (brr): Dört temel anlamı vardır: doğruluk, ses taklidi, denizin karşıtı olan kara ve bir bitki. Birr, hayırda geniş davranmak ve ana babaya iyiliktir; yeminde sözünü tutmak da buradan gelir.
برر (brr) — Doğruluk, ses taklidi, kara ve bitki (Mekâyîs): أربعة أصول: الصدق، وحكاية صوت، وخلاف البحر، ونبت
برر (brr) — Hayır işlemede geniş davranmak (Müfredât): التوسع في فعل الخير
برر (brr) — Ana babaya bol iyilik (Müfredât): وبر الوالدين: التوسع في الإحسان إليهما
برر (brr) — Denizin karşıtı, kara (Ayn): البر: خلاف البحر
برر (brr) — Yeminin doğru çıkması (Ayn): وبرت يمينه، أي: صدقت
برر (brr) — Kabul edilmiş hac (Mekâyîs): وحجة مبرورة، أي: قبلت
Tanım
Kökün sözlükte dört temel anlamı vardır: doğruluk, ses taklidi, denizin karşıtı olan kara ve bir bitki. Hayır işlemede geniş davranmak, ana babaya bol iyilik ve yeminin doğru çıkması da bu kökten gelir. Kur'an'da kök bir yandan erdem, iyilik ve ana babaya saygılı olma anlamında, bir yandan da kara anlamında geçer. Ayetlerde erdeme ulaşmak sevilen şeyden infak etmekle, insanlara erdemi emredip kendini unutmamakla ilişkilendirilir.
Ayetlerle
Bakara 44. ayet — İnsanlara erdemli olmayı emredip kendinizi unutuyor musunuz diye sorulur. Erdem, söz ile davranışın tutarlı olması bağlamında geçer.
Ali İmran 92. ayet — Sevdiğiniz şeylerden infak edene kadar erdeme ulaşamazsınız denir. Erdem, verme ile bağlantılı anılır.
Meryem 14. ayet — Yahya anne babasına karşı iyilik eden biri olarak anılır ve asi, zorba olmadığı söylenir.
İsra 67. ayet — Denizde darlık dokunduğunda çağırdıkları kaybolur, karaya kurtarıldıklarında ise yüz çevirirler. Kök burada kara anlamındadır.
Neml 63. ayet — Karanın ve denizin karanlıklarında yol gösterenin Allah olduğu anlatılır. Kara ve deniz birlikte anılır.
Rum 41. ayet — Karada ve denizde bozulmanın insanların elleriyle kazandığı şeyler yüzünden ortaya çıktığı bildirilir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da erdem ne demektir?
Kökün sözlük anlamları arasında doğruluk, hayırda geniş davranmak ve ana babaya bol iyilik vardır. Ayetlerde erdem, infak etmek ve söz ile davranışı tutarlı kılmakla ilişkilendirilir.
Aynı kök neden karayı da anlatır?
Sözlükte kökün anlamlarından biri denizin karşıtı olan karadır. En'am 59, İsra 67 ve Neml 63 gibi ayetlerde kara ve deniz birlikte anılır; bu kullanım erdem anlamından ayrıdır.