Gayb
Gayb, bir şeyin gözlerden gizlenmesidir; duyuların ve aklın kendiliğinden erişemediği, Kur'an'da bilgisi Allah'a ait olarak anılan alanı anlatır.
Köklerde ne diyor?
غيب (gyb): Bir şeyin gözlerden gizlenmesi temel anlamdır. Gayb, duyularla algılanmayan ve aklın kendiliğinden bulamadığı, peygamberlerin haberiyle bilinen şeydir; gıybet de buradan gelir.
غيب (gyb) — Bir şeyin gözlerden gizlenmesi (Mekâyîs): يدل على تستر الشيء عن العيون
غيب (gyb) — Yalnız Allah'ın bildiği gizli şey (Mekâyîs): الغيب: ما غاب، مما لا يعلمه إلا الله
غيب (gyb) — Duyuların ve aklın ilk bilgisinin erişemediği (Müfredât): ما لا يقع تحت الحواس ولا تقتضيه بداية العقول
غيب (gyb) — Ancak peygamberlerin haberiyle bilinen (Müfredât): وإنما يعلم بخبر الأنبياء
غيب (gyb) — Arkadan çekiştirmek (gıybet) (Mekâyîs): والغيبة: الوقيعة في الناس
غيب (gyb) — Sık ağaçlık, koru (Mekâyîs): والغابة: الأجمة
Tanım
Kökün temel anlamı bir şeyin gözlerden gizlenmesidir. Sözlükler gaybı, duyuların ve aklın ilk bilgisinin erişemediği şey olarak anlatır; kökten sık ağaçlık ve arkadan çekiştirme anlamları da türer. Kur'an'da gayb, görünen alemin karşısında anılır: görünmeyeni bilmek Allah'a verilir, elçi ise yalnız kendisine vahyedileni bildirir. Aynı kök, bir kuyunun görünmeyen dibi için de kullanılır.
Ayetlerle
Bakara 3. ayet — İnananlar tanıtılırken gaybe inanmaları sayılır. Ayette gayb, görülmeden inanılan şey olarak salatı ikame etme ve infak ile birlikte anılır.
Enam 50. ayet — Elçiye, Allah'ın hazineleri yanında olduğunu söylemediği gibi gaybı da bilmediğini ve yalnız kendisine vahyedilene uyduğunu bildirmesi söylenir.
Tevbe 78. ayet — Allah'ın insanların sırlarını ve gizli görüşmelerini bildiği anlatılır. Allah, gaybların çoğulu olarak anılır ve onları bilen diye nitelenir.
Yunus 20. ayet — Bir ayet indirilmesini isteyenlere, gaybın Allah'a ait olduğu söylenir ve onlardan beklemeleri istenir. Gayb burada bilgisi insanın elinde olmayan alandır.
Yusuf 10. ayet — Yusuf'un kardeşleri onu kuyunun gayabetine, yani görünmeyen dibine bırakmayı konuşur. Kök burada somut olarak gözlerden gizli yer anlamında geçer.
Rad 9. ayet — Allah gayb ve şehadeti bilen diye anılır. Görünmeyen ile görünen yan yana konarak ikisinin de O'nun bilgisi içinde olduğu belirtilir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da gayb ne anlama gelir?
Kök anlamı gözlerden gizlenmektir. Ayetlerde gayb, duyularla görülmeyen ve bilgisi Allah'a ait olan alan olarak geçer; elçi de onu ancak vahyedildiği kadar bilir.
Gayb ile şehadet nasıl karşılaştırılır?
Ayetlerde gayb görünmeyeni, şehadet görüneni anlatır. Allah ikisini birden bilen olarak anılır; böylece görünmeyen de O'nun bilgisinin dışında kalmaz.