Habis
Temiz ve hoş olanın karşıtı. Kur'an'da pis, değersiz ve zararlı şeyler ile bunlara uygun davranışlar bu kökle anılır.
Köklerde ne diyor?
خبث (xbv): Temel anlamı temiz ve hoş olanın karşıtı olmaktır; kötü, pis ve değersiz her şey bu adla anılır. Maddi olduğu kadar manevi kötülük için de kullanılır.
خبث (xbv) — Hoş ve temiz olmayan (Mekâyîs): يدل على خلاف الطيب
خبث (xbv) — Kötü ve değersiz bulunan şey (Müfredât): ما يكره رداءة وخساسة
خبث (xbv) — Haram ile helalin karşıtı (Müfredât): أي: الحرام بالحلال
خبث (xbv) — Ateşte eritilen madenden kalan posa (Ayn): مما يذاب بالنار
خبث (xbv) — Temizin karşıtı (Lisân): ضد الطيب
Tanım
Sözlükte kök anlam temiz ve hoş olmayan, kötü ve değersiz bulunan şeydir; temizin karşıtıdır. Kur'an'da kök hep temiz ve faydalı olanla karşı karşıya anılır: infak edilen mal, yetim malı, kelime, bitki ve insanlar. Allah'ın pisi temizden ayırdığı, ikisinin aynı seviyede olmadığı vurgulanır. Hem maddi hem manevi kötülük için kullanılır.
Ayetlerle
Bakara 267. ayet — İnfakta kazanılanın temiz olanından verilmesi, alıcısı olmayacağınız pis şeye yönelinmemesi söylenir; kök burada değersiz mal için geçer.
Nisa 2. ayet — Yetimlere mallarının verilmesi ve temiz olanın pisle değiştirilmemesi istenir; habis, değiştirilen kötü şeydir.
Maide 100. ayet — Pis ile temizin eşit olmadığı, pisin çokluğunun bile bu farkı değiştirmediği söylenir; kök çokluk karşısında niteliği belirler.
Araf 58. ayet — Temiz beldenin bitkisi çıkarken kötü olandan kıtlıktan başka bir şey çıkmadığı bildirilir; habis, verimsiz topraktır.
İbrahim 26. ayet — Habis bir sözün örneği yerden sökülmüş, sabit kalamayan habis bir ağaç gibidir; kök söz için kullanılır.
Nur 26. ayet — Pis kadınlar ve erkekler ile temiz kadınlar ve erkekler karşılıklı anılır; habis olanla temiz olan benzerleriyle eşleşir.
Sık sorulanlar
Kur'an'da habis neyin karşıtıdır?
Habis, temiz ve faydalı anlamındaki tayyibin karşıtıdır. Ayetlerde mal, söz, toprak ve insanlar için pis ve zararlı olanı anlatır.
Habis olan ile temiz olan neden eşit değildir?
Ayete göre pisin çokluğu bile onu temizle eşit yapmaz. Allah pisi temizden ayırır ve yığıp cehenneme koyar; fark niteliktedir, çoklukta değil.