Haram
Hrm kökü men etmek ve sıkı tutmak demektir; helalin karşıtı yasaklanmış şey, dokunulmaz yer ve ihram bu anlamdan doğar.
Köklerde ne diyor?
حرم (Hrm): Men etmek ve sıkı tutmak temel anlamdır; helalin karşıtı haram, dokunulmaz kutsal bölge (Harem) ve ihrama girmek bu anlamdan doğar.
حرم (Hrm) — Men etmek, sıkı tutmak (Mekâyîs): أصل واحد، وهو المنع والتشديد
حرم (Hrm) — Helalin karşıtı (Mekâyîs): فالحرام: ضد الحلال
حرم (Hrm) — Yasaklanmış, engellenmiş şey (Müfredât): الحرام: الممنوع منه
حرم (Hrm) — İhram: helal olanı kendine yasaklamak (Mekâyîs): لأنه يحرم عليه ما كان حلالا له
حرم (Hrm) — Çiğnenmesi helal olmayan şey (Ayn): والحرمة: ما لا يحل لك انتهاكه
حرم (Hrm) — Mahrum bırakmak (Mekâyîs): وحرمت الرجل العطية حرمانا
Tanım
Hrm kökünün temel anlamı men etmek, sıkı tutmaktır. Sözlükler bu kökten helalin karşıtını, yasaklanmış ya da engellenmiş şeyi, çiğnenmesi helal olmayan şeyi, mahrum bırakmayı ve helal olanı kendine yasaklayarak ihrama girmeyi çıkarır. Kur'an'da kök, Allah'ın yasakladığı şeyler için, insanların kendi kafalarına göre yasak koymasını eleştirirken ve dokunulmaz sayılan yer için kullanılır. Yani kavramın merkezinde, kimin neyi yasak kıldığı sorusu vardır.
Ayetlerle
Bakara 149. ayet — Ayet, yüzü Mescid-i Haram tarafına çevirmeyi söyler. Burada kök, bir yerin niteliği olarak geçer: yeri dokunulmaz kılan, kökün men etme ve çiğnenmezlik anlamıdır.
Nisa 160. ayet — Allah, kendilerine helal olan temiz ve faydalı şeyleri bir kısım insanlara haram kıldığını söyler. Gerekçe olarak yanlış yapmaları ve Allah'ın yolundan alıkoymaları gösterilir; yasaklayan Allah'tır.
Enam 119. ayet — Ayet, Allah'ın mecbur kalınanlar dışında haram kıldıklarını ayrıntılı açıkladığını söyler. Bir bilgiye dayanmadan hevalarıyla saptıranlar da vardır; haramın kaynağı bilgidir, heva değildir.
Araf 32. ayet — Allah'ın kulları için çıkardığı ziynet ve temiz rızıkları kimin dokunulmaz kıldığı sorulur. Ayet, Allah'ın verdiği güzelliklere kendi yasaklarını koymayı sorgular.
Yunus 59. ayet — Allah'ın indirdiği rızıktan bir kısmını helal, bir kısmını haram yapanlara, buna Allah'ın izin verip vermediği sorulur. İzinsiz yasak koymak Allah'a iftira olarak anılır.
Nahl 35. ayet — Ortak koşanlar, Allah dileseydi O'nun dışında bir şeyi haram kılmayacaklarını söyler. Ayet, bu sözü önceki toplumların da söylediği bir bahane olarak aktarır ve elçilere açık tebliğin düştüğünü belirtir.
Sık sorulanlar
Haram sözcüğünün kök anlamı nedir?
Hrm kökü, men etmek ve sıkı tutmaktır. Sözlükler helalin karşıtını, yasaklanmış şeyi, çiğnenmesi helal olmayan şeyi ve ihramı bu anlamdan çıkarır.
Kur'an'da haram kılma yetkisi kime verilir?
Ayetlerde Allah haram kılan olarak geçer. İnsanların Allah'ın indirdiği rızıktan kendi başlarına haram ve helal çıkarması ise soru konusu edilir ve iftira olarak anılır.