Hata
Hata, doğru olandan sapmak ve yanılmaktır; ayetlerde bağışlanması dilenen günah ve yanılgı için geçer.
Köklerde ne diyor?
خطا (xTA): Doğru olandan sapmak, yanılmak ve günah işlemek temel anlamdır. Müfredât, hatayı iradeyle eylemin birbirini tutup tutmamasına göre ayırır; isteyerek yapılan yanlışa karşılık kasıtsız hata da bu kökten sayılır.
خطا (xTA) — Doğruluğun sınırını aşmak, yanılmak (Mekâyîs): مجاوزة حد الصواب
خطا (xTA) — Günah işlemek (Mekâyîs): وخطئ يخطأ، إذا أذنب
خطا (xTA) — Hata: doğru yönden sapmak (Müfredât): الخطأ: العدول عن الجهة
خطا (xTA) — İyi olanı isteyip eylemde istediğinin tersine düşmek (Müfredât): ولكن يقع منه خلاف ما يريد
خطا (xTA) — Hata, doğrunun karşıtı (Lisân): الخطأ والخطاء: ضد الصواب
خطا (xTA) — Kasıtsız yapılan (Ayn): والخطأ: ما لم يتعمد
Tanım
Kökün sözlükteki özü doğruluğun sınırını aşmak, doğrudan sapmaktır. Müfredât bunu, iradeyle eylemin birbirini tutmaması bakımından da anlatır. Kur'an'da hata, bağışlanması istenen ve üstlenilemeyen bir yük olarak, yanılgıya düşenleri anlatan sıfat olarak ve büyük bir yanlış olarak geçer. Kök, kasıtsız yanlışı ve bilinçli sapmayı birlikte kapsayan geniş bir alana sahiptir.
Ayetlerle
Bakara 58. ayet — Kente girerken söylenmesi istenen sözün ardından hatalarınızı bağışlayalım denir; hata bağışlanacak şey olarak anılır.
Nisa 112. ayet — Bir hata ya da zarar kazanıp bunu suçsuz birine atanın büyük bir iftira yüklendiği söylenir; hata, kişinin kazandığı şey olarak geçer.
Yusuf 29. ayet — Yusuf'a konuyu kapatması, kadına ise günahı için bağışlanma dilemesi söylenir ve onun hata yapanlardan olduğu belirtilir.
İsra 31. ayet — Yoksulluk endişesiyle evlatların etkisizleştirilmesinin büyük bir hata olduğu bildirilir; hata, ağır bir yanlışı anlatır.
Kasas 8. ayet — Firavun, Haman ve askerlerinin yanılgıda oldukları söylenir; kök burada yanılan kimseyi niteler.
Ankebut 12. ayet — Gerçekleri örtenlerin inananlara hatalarınızı biz yüklenelim dediği, oysa onların hatalarından hiçbir şey yüklenemeyecekleri belirtilir.
Sık sorulanlar
Hata kavramı Kur'an'da neyi anlatır?
Doğru olandan sapmayı, yanılmayı ve yanlış yapmayı anlatır. Ayetlerde bağışlanması istenen, başkasının yüklenemediği ya da büyük bir yanlış olarak geçer.
Hata ile günah aynı şey midir?
Kök sözlükte hem yanılmayı hem günah işlemeyi kapsar. Ayetlerde hata, bağışlanması dilenen yanlışlarla birlikte anılır, ancak kök yanılgı anlamında da kullanılır.