Hayret
Hayret, sebebi bilinmeyen ya da büyük görülen bir şey karşısında duyulan şaşkınlıktır; beğenmek ve etkilenmek de aynı kökten gelir.
Köklerde ne diyor?
عجب (Ejb): İki temel anlamı vardır: bir şeyi büyük ve tuhaf görmek ile hayvanın kuyruk kökü. Hayret, sebebi bilinmeyen şey karşısındaki hâldir; beğenmek ve kendini beğenmek de buradan doğar.
عجب (Ejb) — Bir şeyi büyük görmek, ona şaşmak (Mekâyîs): يدل أحدهما على كبر واستكبار للشيء
عجب (Ejb) — Sebebi bilinmeyen şey karşısında duyulan hayret (Müfredât): حالة تعرض للإنسان عند الجهل بسبب الشيء
عجب (Ejb) — Hoşa gitmek, beğenilmek (Müfredât): أعجبني كذا أي: راقني
عجب (Ejb) — Kendini büyük görmek (ucb) (Mekâyîs): وهو أن يتكبر الإنسان في نفسه
عجب (Ejb) — Az görülen şeyi yadırgamak (Lisân): إنكار ما يرد عليك لقلة اعتياده
عجب (Ejb) — Hayvanın kuyruk kökü (Ayn): ما ضمت عليه الوركان من أصل الذنب
Tanım
Kökün sözlük anlamı bir şeyi büyük ve tuhaf görmek, ona şaşmaktır. Hayret, sebebi bilinmeyen şey karşısında duyulan hâldir; hoşa gitmek, beğenilmek ve kendini büyük görmek de buradan doğar. Kur'an'da kök hem bir vahiy ya da olay karşısındaki şaşkınlığı hem de bir sözün, çokluğun ya da güzelliğin insanı etkilemesini anlatır.
Ayetlerle
Bakara 204. ayet — İnsanlardan öyleleri vardır ki dünya hayatı hakkındaki sözü sana hayranlık uyandırır; oysa kalbindekine Allah'ı şahit tutar ve hasımların en inatçısıdır.
Araf 63. ayet — Aralarından bir adama Rablerinden bir hatırlatma gelmesine şaştılar mı diye sorulur; hayret, vahyin bir insana gelmesi karşısında duyulur.
Tevbe 25. ayet — Huneyn gününde çokluğunuz sizi etkilemişti ama size bir yarar sağlamadı; kök kalabalığa güvenip kendini beğenmeyi anlatır.
Hud 72. ayet — İbrahim'in karısı yaşlıyken doğuracağını duyunca bunun hayret edilecek bir şey olduğunu söyler; hayret, olağan dışı bir haber karşısında geçer.
Kehf 9. ayet — Kehf ve Rakim arkadaşlarının hayret edilecek ayetlerden olduğunu sanıp sanmadığın sorulur; kök şaşırtıcı bir olayı anlatır.
Saffat 12. ayet — Sen hayran kaldın, onlar ise alay ediyor denir; aynı gerçek bir tarafta şaşkınlık, öbür tarafta küçümseme doğurur.
Sık sorulanlar
Kur'an'da hayret nedir?
Sebebi bilinmeyen ya da büyük görülen şey karşısında duyulan şaşkınlıktır. Ayetlerde hem vahyin bir insana gelmesi gibi olaylara şaşmak hem de söz, çokluk ya da güzellikten etkilenmek bu kökle anlatılır.
Hayret ve beğenmek aynı kökten mi gelir?
Evet. Sözlüğe göre kök hoşa gitmek ve beğenilmek anlamını da taşır; ayetlerde bir sözün ya da çokluğun insanı etkilemesi aynı kökle ifade edilir.