Hıyanet
Ahdi ve emaneti gizlice bozmak; vefanın eksik kalmasıdır. Kökün temel anlamı eksiltmektir ve karşıtı emanettir.
Köklerde ne diyor?
خون (xwn): Eksiltmek temel anlamdır; hainlik vefayı eksiltmektir. Hıyanet, ahdi ve emaneti çiğnemek; emanetin karşıtıdır.
خون (xwn) — Eksiltmek, azaltmak (Mekâyîs): وهو التنقص
خون (xwn) — Vefada eksiklik (Mekâyîs): وذلك نقصان الوفاء
خون (xwn) — Hıyanet: ahdi gizlice bozarak hakka aykırı davranmak (Müfredât): مخالفة الحق بنقض العهد في السر
خون (xwn) — Hıyanetin karşıtı emanettir (Müfredât): ونقيض الخيانة: الأمانة
خون (xwn) — Hıyanet eğilimi, hıyanete yönelme (ihtiyân) (Müfredât): والاختيان: مراودة الخيانة
خون (xwn) — Gözün haram şeye gizlice bakması (Ayn): وخائنة العين: ما تخون من مسارقة النظر
Tanım
Sözlüklerde kökün temel anlamı eksiltmektir; hıyanet vefada eksiklik, ahdi gizlice bozmak ve emanetin karşıtıdır. Kur'an'da hıyanet Allah'a, elçiye, emanetlere ve anlaşmalara karşı olabilir; insan kendi nefsine de ihanet edebilir. Hainlerin Allah tarafından sevilmediği, planlarının da yol bulmadığı belirtilir. Gözlerin gizli hıyaneti dahi bilinir.
Ayetlerle
Nisa 107. ayet — Kendilerine ihanet edenler adına tartışmamak söylenir. Allah çok ihanet eden günahkarı sevmez. İhanet insanın kendi nefsine karşı da olabilir.
Enfal 27. ayet — İnananlara Allah'a ve elçiye ihanet etmemeleri söylenir; bunu yapan bile bile emanetlerine de ihanet etmiş olur. Emanet ve hıyanet karşıt olarak anılır.
Enfal 58. ayet — Bir halkın ihanetinden korkulursa anlaşma aynı biçimde karşılığıyla atılır. Burada hıyanet, bir ahdin bozulması anlamındadır.
Yusuf 52. ayet — Azizin kadını, gıyabında ona ihanet etmediğini söyler ve Allah'ın hainlerin planına yol vermediğini ekler. Hıyanet, güvenilen birine gizlice yapılan haksızlıktır.
Hac 38. ayet — Allah inananları savunur; çok ihanet eden ve nankörlük eden hiç kimseyi sevmez. Fiil bir huy olarak sürekli yapanı anlatır.
Mümin 19. ayet — Allah gözlerin hainliğini ve göğüslerin gizlediğini bilir. Hıyanet, görünmeden yapılan en küçük bakışa kadar uzanır.
Sık sorulanlar
Hıyanet Kur'an'da neye karşı olabilir?
Allah'a, elçiye, emanetlere ve yapılan anlaşmalara karşı olabilir; kişi kendi nefsine de ihanet edebilir. Ayetler bunların hepsini aynı kökle anlatır.
Hıyanetin karşıtı nedir?
Sözlükler hıyanetin karşıtını emanet olarak verir. 8:27 de emanetlere ihaneti aynı ayette anarak bu karşıtlığı gösterir.