Hüsran
Kök, eksilme demektir; sermayenin azalması zarar sayılır. Kur'an'da mal kadar kişinin kendi benliğini ve değerini yitirmesi için de geçer.
Köklerde ne diyor?
خسر (xsr): Eksilme temel anlamdır; husran, sermayenin azalmasıdır. Mal ve itibar kadar akıl, iman ve sevabı yitirmeyi de anlatır; teraziyi eksik tutmak da bu köktendir.
خسر (xsr) — Eksilme (Mekâyîs): أصل واحد يدل على النقص
خسر (xsr) — Sermayenin eksilmesi, zarar (Müfredât): الخسر والخسران: انتقاص رأس المال
خسر (xsr) — Akıl, iman ve sevap gibi manevi kazancı yitirmek (Müfredât): وفي المقتنيات النفسية كالصحة والسلامة، والعقل والإيمان
خسر (xsr) — Ticarette zarar eden (Ayn): والخاسر: الذي وضع في تجارته
خسر (xsr) — Sapkınlık ve helak (Lisân): الضلال والهلاك
خسر (xsr) — Tartıyı eksik tutmak (Mekâyîs): خسرت الميزان واخسرته، إذا نقصته
Tanım
Bu kökün temel anlamı eksilmedir. Sözlüklerde husran, sermayenin azalması ve ticarette zarar etmektir; akıl, iman ve sevap gibi manevi kazancı yitirmek de aynı kökle anılır. Tartıyı eksik tutmak da bu köktendir. Kur'an'da kök çoğunlukla 'kendilerini kaybedenler' ifadesinde görülür; kişinin eksilen şeyi mal değil, kendisidir. Ayrıca bir tartının hafif gelmesi ve yurdun kaybı gibi bağlamlarda geçer.
Ayetlerle
Bakara 27. ayet — Bağlayıcı sözü bozanlar, kopmaması istenen bağı koparanlar ve bozgunculuk yapanlar için 'kaybedenler' ifadesi kullanılır.
Enam 12. ayet — Kendilerini kaybedenlerin inanmadığı söylenir; kayıp, kişinin kendi benliği üzerinden anlatılır.
Araf 9. ayet — Tartıları hafif gelenlerin kendilerini kaybettikleri söylenir; eksilen tartı ile eksilen benlik yan yana gelir.
Hud 21. ayet — Kendilerini kaybedenlerden uydurdukları şeylerin kaybolup gittiği söylenir; zarar, boşa giden uğraşı da kapsar.
Yusuf 14. ayet — Gidenler, güçlü bir grup iken onu kurt kaparsa kesinlikle kayba uğrayacaklarını söyler; kök gündelik zarar için de geçer.
Maide 21. ayet — Arkaya dönülürse kaybedenler olarak dönüleceği söylenir; geri dönüş husranın sonucu olarak anılır.
Sık sorulanlar
Hüsran kelimesinin kök anlamı nedir?
Kök anlamı eksilmedir. Sözlük, sermayenin azalmasını ve ticarette zarar etmeyi öne çıkarır; akıl ve iman gibi manevi kazancı yitirmeyi de aynı kökle anlatır.
Kur'an'da 'kendilerini kaybedenler' ne demektir?
Ayetlerde kaybeden mal değil, kişinin kendisidir. Tartının hafif gelmesi, inanmamak ve bağı koparmak gibi bağlamlarda aynı kök kullanılır.