خسر (xsr) Kökü — Kuran'da Anlamı ve Ayetler

خسر (xsr) kökü Kuran'da 60 ayette, toplam 65 kez geçer. Temel anlamı: Eksilme temel anlamdır; husran, sermayenin azalmasıdır. Mal ve itibar kadar akıl, iman ve sevabı yitirmeyi de anlatır; teraziyi eksik tutmak da bu köktendir. Bu sayfada kökün Lisânü'l-Arab, Kitâbu'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa, Müfredât maddeleri künyeleriyle verilir.

Anlam: Eksilme temel anlamdır; husran, sermayenin azalmasıdır. Mal ve itibar kadar akıl, iman ve sevabı yitirmeyi de anlatır; teraziyi eksik tutmak da bu köktendir. • Kuran'da 60 ayette, toplam 65 kez geçer. • Bakara 2:27 — O kimseler misâklerinden sonra Allah'ın ahdini bozarlar. Allah'ın bağlı kalınmasını istediği şeyle bağlarını koparırlar ve yeryüzünde… • Bakara 2:64 — Yine de yüz çevirdiniz. Eğer Allah'ın iyiliği ve merhameti olmasaydı elbette kaybedenlerden olurdunuz. • Bakara 2:121 — Kendilerine Kitâp verdiğimiz kimseler, ona uymak için gereği gibi okurlar. İşte bunlar ona Îmân Edenlerdir. Îmân etmeyenler ise, işte onlar… • Ali İmran 3:85 — Kim İslâm'dan başka bir din seçerse, bilsin ki o din ondan asla kabul edilmeyecektir ve o Âhiret'te hüsrana uğrayacaktır. • Ali İmran 3:149 — Ey Îmân Edenler! Eğer Kâfirlere uyarsanız, sizi, topuklarınız üzerinde gerisin geriye döndürürler de hüsrana uğrayanlardan olursunuz. • Nisa 4:119 — "Mutlaka onları saptırıp, asılsız kuruntulara daldıracağım; onlara buyuracağım, davarların kulaklarını yaracaklar; onlara buyuracağım… • Maide 5:5 — Bugün size, temiz şeyler helâl kılındı. Ve Kitâp verilenlerin yiyecekleri size, sizin yiyecekleriniz de onlara helâldir. Îmân eden muhsenât… • Maide 5:21 — Mûsâ, "Ey kavmim! Allah'ın, sizin için yazdığı, kutsal topraklara girin. Gerisin geri dönmeyin. Yoksa ters yüz olarak hüsrana uğrarsınız." • Maide 5:30 — Nefsi kardeşini isteyerek öldürmesini kolaylaştırdı. O da onu öldürdü. Böylece hüsrana uğrayanlardan oldu. • Maide 5:53 — Îmân Edenler şöyle derler: "Bütün yeminleri ile senin yanında olacaklarına dair Allah'a yemin edenler bunlar mı?" İşte onların yaptığı… • Enam 6:12 — De ki: "Gökte ve yerde olan şeyler kimindir?" De ki: "Rahmeti Kendi üzerine yazan Allah'ındır." O, gerçekleşeceği kesin olan Kıyâmet… • Enam 6:20 — Kendilerine Kitâp verdiklerimiz, onu çocuklarını tanır gibi tanırlar. O kimseler, kendi nefislerine hüsran ettiler, işte onlar îmân… • Enam 6:31 — Allah ile karşılaşmayı yalan sayanlar, gerçekten hüsrana uğramışlardır. Nihâyet o Sa'at ansızın gelip çatınca, günahlarını sırtlarına… • Enam 6:140 — Bir bilgiye dayanmadan, akılsızca çocuklarını öldürenler ve Allah'ın rızık olarak verdiklerini, Allah adına iftira ederek harâm sayanlar… • Araf 7:9 — Kimin de tartısı hafif gelirse, işte onlar, âyetlerimize haksızlık etmelerinden dolayı kendilerine yazık edenlerdir. • Araf 7:23 — "Ey Rabb'imiz! Biz, kendimize zûlmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve merhamet etmezsen hüsrana uğrayanlardan oluruz." dediler. • Araf 7:53 — Onun verdiği haberin gerçekleşmesini mi bekliyorlar? Onun haberinin gerçekleştiği gün, daha önce onu unutmuş olanlar diyecekler ki… • Araf 7:90 — Halkından Kâfir meleler: "Eğer Şu'ayb'e uyarsanız kaybedenlerden olursunuz." dediler. • Araf 7:92 — Şu'ayb'ı yalanlayanlar, sanki orada hiç yaşamamışlar gibi yok oldular. Asıl kaybedenler Şu'ayb'ı yalanlayanlar oldu.

خسر kökü ne anlama gelir?

Eksilme temel anlamdır; husran, sermayenin azalmasıdır. Mal ve itibar kadar akıl, iman ve sevabı yitirmeyi de anlatır; teraziyi eksik tutmak da bu köktendir.

خسر (xsr) kökü Kuran'da 60 ayette, toplam 65 kez geçer.

خسر kökünün sözlüklerde öne çıkan anlamları

Eksilme (Mekâyîsü'l-Luğa)

أصل واحد يدل على النقص

Sermayenin eksilmesi, zarar (Müfredât)

الخسر والخسران: انتقاص رأس المال

Akıl, iman ve sevap gibi manevi kazancı yitirmek (Müfredât)

وفي المقتنيات النفسية كالصحة والسلامة، والعقل والإيمان

Ticarette zarar eden (Kitâbu'l-Ayn)

والخاسر: الذي وضع في تجارته

Sapkınlık ve helak (Lisânü'l-Arab)

الضلال والهلاك

Tartıyı eksik tutmak (Mekâyîsü'l-Luğa)

خسرت الميزان واخسرته، إذا نقصته

Lisânü'l-Arab'da خسر maddesi (İbn Manzûr)

خسر: خَسِرَ خَسَرَ خَسْراً[[. قوله: [خسر خسراً إلخ] ترك مصدرين خسراً، بضم فسكون، وخسراً، بضمتين كما في القاموس]]. وخَسَراً وخُسْراناً وخَسَارَةً وخَسَاراً، فَهُوَ خاسِر وخَسِرٌ، كُلُّهُ: ضَلَّ. والخَسَار والخَسارة والخَيْسَرَى: الضَّلَالُ وَالْهَلَاكُ، وَالْيَاءُ فِيهِ زَائِدَةٌ. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ؛ الْفَرَّاءُ: لَفِي عُقُوبَةٍ بِذَنْبِهِ وأَن يَخْسَر أَهله وَمَنْزِلَهُ فِي الْجَنَّةِ. وَقَالَ عَزَّ وَجَلَّ: خَسِرَ الدُّنْيا وَالْآخِرَةَ ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ. / وَفِي الْحَدِيثِ: / لَيْسَ مِنَ مُؤْمِنٍ وَلَا كَافِرٍ إِلا وَلَهُ مَنْزِلٌ فِي الْجَنَّةِ وأَهل وأَزواج، فَمَنْ أَسلم سَعِدَ وَصَارَ إِلى مَنْزِلِهِ، وَمَنْ كَفَرَ صَارَ مَنْزِلُهُ وأَزواجه إِلى مَنْ أَسلم وَسَعِدَ، وَذَلِكَ قَوْلُهُ: الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ؛ يَقُولُ: يَرِثُونَ مَنَازِلَ الْكُفَّارِ، وَهُوَ قَوْلُهُ: الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ*؛ يَقُولُ: أَهلكوهما؛ الْفَرَّاءُ: يَقُولُ غَبِنُوهما. ابْنُ الأَعرابي: الْخَاسِرُ الَّذِي ذَهَبَ مَالُهُ وَعَقْلُهُ أَي خَسِرَهُمَا. وخَسِرَ التَّاجِرُ: وُضِعَ فِي تِجَارَتِهِ أَو غَبِنَ، والأَوّل هُوَ الأَصل. وأَخْسَرَ الرجلُ إِذا وَافَقَ خُسْراً فِي تِجَارَتِهِ. وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ: قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا؛ قَالَ الأَخفش: وَاحِدُهُمُ الأَخْسَرُ مِثْلُ الأَكْبَرِ. وَقَوْلُهُ تَعَالَى: فَما تَزِيدُونَنِي غَيْرَ تَخْسِيرٍ؛ ابْنُ الأَعرابي: أَي غَيْرَ إِبعاد مِنَ الْخَيْرِ أَي غَيْرَ تَخْسِيرٍ لَكُمْ لَا لِي. وَرَجُلٌ خَيْسَرَى: خاسِرٌ، وَفِي بَعْضِ الأَسجاع: بفِيهِ البَرَى، وحُمَّى خَيْبَرَى، وشَرُّ مَا يُرَى، فإِنه خَيْسَرَى؛ وَقِيلَ: أَراد خَيْسَرٌ فَزَادَ للإِتباع؛ وَقِيلَ: لَا يُقَالُ خَيْسَرَى إِلا فِي هَذَا السَّجْعِ؛ وَفِي حَدِيثِ عُمَرَ ذُكِرَ الخَيْسَرَى، وَهُوَ الَّذِي لَا يُجِيبُ إِلى الطَّعَامِ لِئَلَّا يَحْتَاجُ إِلى المكافأَة، وَهُوَ مِنَ الخَسَارِ. والخَسْرُ والخُسْرانُ: النَّقْصُ، وَهُوَ مِثْلُ الفَرْقِ والفُرْقانِ، خَسِرَ يَخْسَرُ[[. قوله: [خسر يخسر] من باب فرح، وقوله وخسرت الشيء إلخ من باب ضرب، كما في القاموس]]. خُسْراناً وخَسَرْتُ الشيءَ، بِالْفَتْحِ، وأَخْسَرْتُه: نَقَصْتُه. وخَسَرَ الوَزْنَ والكيلَ خَسْراً وأَخْسَرَهُ: نَقَصَهُ. وَيُقَالُ: كِلْتُه ووَزَنْتُه فأَخْسَرْته أَي نَقَصْتُهُ. قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَإِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ؛ الزَّجَّاجُ: أَي يَنْقُصُون فِي الْكَيْلِ وَالْوَزْنِ. قَالَ: وَيَجُوزُ فِي اللُّغَةِ يَخْسِرُون، تَقُولُ: أَخْسَرْتُ الميزانَ وخَسَرْتُه، قَالَ: وَلَا أَعلم أَحداً قرأَ يَخْسِرُونَ. أَبو عَمْرٍو: الْخَاسِرُ الَّذِي يُنْقِصُ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِذا أَعطى، وَيَسْتَزِيدُ إِذا أَخذ. ابْنُ الأَعرابي: خَسَرَ إِذا نَقَصَ مِيزَانًا أَو غَيْرَهُ، وخَسِرَ إِذا هَلَكَ. أَبو عُبَيْدٍ: خَسَرْتُ الْمِيزَانَ وأَخْسَرْتُه أَي نَقَصْتُهُ. اللَّيْثُ: الخاسِرُ الَّذِي وُضِعَ فِي تِجَارَتِهِ، وَمَصْدَرُهُ الخَسَارَةُ والخَسْرُ، وَيُقَالُ: خَسِرَتْ تِجَارَتُهُ أَي خَسِرَ فِيهَا، ورَبِحَتْ أَي رَبِحَ فِيهَا. وصَفْقَةٌ خَاسِرَةٌ: غَيْرُ رَابِحَةٍ، وكَرَّةٌ خَاسِرَةٌ: غَيْرُ نَافِعَةٍ. وَفِي التَّهْذِيبِ: وصَفَقَ صَفْقَةً خاسِرَةً أَي غَيْرَ مُرْبِحَةٍ، وكَرَّ كَرَّةً خاسِرَةً أَي غَيْرَ نَافِعَةٍ. وَفِي التَّنْزِيلِ: تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ. / وقوله عزل وَجَلَّ: وَخَسِرَ هُنالِكَ الْمُبْطِلُونَ. / وَخَسِرَ هُنالِكَ الْكافِرُونَ؛ الْمَعْنَى: تَبَيَّنَ لَهُمْ خُسْرانُهم لَمَّا رأَوا الْعَذَابَ وإِلَّا فَهُمْ كَانُوا خَاسِرِينَ فِي كُلِّ وَقْتٍ. والتَّخْسِيرُ: الإِهلاك. والخَنَاسِيرُ: الهُلَّاكُ، وَلَا وَاحِدَ لَهُ؛ قَالَ كَعْبُ بْنُ زُهَيْرٍ: / إِذا مَا نُتِجْنا أَرْبَعاً عامَ كَفْأَةٍ، ... بَغَاها خَنَاسِيراً، فأَهْلَكَ أَرْبَعا / وَفِي بَغَاهَا ضَمِيرٌ مِنَ الجَدِّ هُوَ الْفَاعِلُ، يَقُولُ: إِنه شَقِيُّ الجَدِّ إِذا نُتِجَتْ أَربعٌ مِنْ إِبله أَربعَةَ أَولادٍ هَلَكَتْ مِنْ إِبله الكِبار أَربع غَيْرُ هَذِهِ، فَيَكُونُ مَا هَلَكَ أَكثر مِمَّا أَصاب.

Kaynak: Lisânü'l-Arab, İbn Manzûr, cilt 4, s. 238 — Şamile'de tam madde

Kitâbu'l-Ayn'da خسر maddesi (Halîl b. Ahmed)

الخسر: النقصان، والخسران كذلك، والفعل: خسر يخسر خسرانا. والخاسر: الذي وضع في تجارته، ومصدره: الخسارة والخسر. كلته ووزنته فأخسرته، أي: نقصته. وقوله [جل وعز] : وكان عاقبة أمرها خسرا 1 ، أي: نقصا. وصفقة خاسرة، أي: غير مربحة

Kaynak: Kitâbu'l-Ayn, Halîl b. Ahmed, cilt 4, s. 195 — Şamile'de tam madde

Mekâyîsü'l-Luğa'da خسر maddesi (İbn Fâris)

الخاء والسين والراء أصل واحد يدل على النقص. فمن ذلك الخسر والخسران، كالكفر والكفران، والفرق والفرقان. ويقال خسرت الميزان واخسرته، إذا نقصته. والله أعلم.

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, İbn Fâris, cilt 2, s. 182 — Şamile'de tam madde

Müfredât'da خسر maddesi (Râgıb el-İsfehânî)

الخسر والخسران: انتقاص رأس المال، وينسب ذلك إلى الإنسان، فيقال: خسر فلان، وإلى الفعل فيقال: خسرت تجارته، قال تعالى: تلك إذا كرة خاسرة [النازعات/ 12] ، ويستعمل ذلك في المقتنيات الخارجة كالمال والجاه في الدنيا وهو الأكثر، وفي المقتنيات النفسية كالصحة والسلامة، والعقل والإيمان، والثواب، وهو الذي جعله الله تعالى الخسران المبين، وقال: الذين خسروا أنفسهم وأهليهم يوم القيامة ألا ذلك هو الخسران المبين [الزمر/ 15] ، وقوله: ومن يكفر به فأولئك هم الخاسرون [البقرة/ 121] ، وقوله: الذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه- إلى- أولئك هم الخاسرون [البقرة/ 27] ، وقوله: فطوعت له نفسه قتل أخيه فقتله فأصبح من الخاسرين [المائدة/ 30] ، وقوله: وأقيموا الوزن بالقسط ولا تخسروا الميزان [الرحمن/ 9] ، يجوز أن يكون إشارة إلى تحري العدالة في الوزن، وترك الحيف فيما يتعاطاه في الوزن، ويجوز أن يكون ذلك إشارة إلى تعاطي ما لا يكون به ميزانه في القيامة خاسرا، فيكون ممن قال فيه: ومن خفت موازينه [الأعراف/ 9] ، وكلا المعنيين يتلازمان، وكل خسران ذكره الله تعالى في القرآن فهو على هذا المعنى الأخير، دون الخسران المتعلق بالمقتنيات الدنيوية والتجارات البشرية.

Kaynak: Müfredât, Râgıb el-İsfehânî, cilt 1, s. 281 — Şamile'de tam madde

خسر kökünden türeyen kelimeler Kuran'da kaç kez geçer?

ٱلْخَـٰسِرِينَ (l-hasirine) — ziyana uğrayanlar-: 13 kez · ٱلْخَـٰسِرُونَ (l-hasirune) — ziyana uğrayanlar: 11 kez · خَسِرُوٓا۟ (hasiru) — ziyana sokan(lar): 8 kez · خَسِرَ (hasira) — o kaybetmiştir: 5 kez · خَـٰسِرِينَ (hasirine) — kaybedenlere: 5 kez · خَسَارًۭا (hasaran) — ziyan: 3 kez · لَّخَـٰسِرُونَ (lehasirune) — mutlaka ziyana uğrayanlarsınız: 3 kez · ٱلْأَخْسَرُونَ (l-ehserune) — en fazla zararlı çıkanlardır: 2 kez · ٱلْخُسْرَانُ (l-husranu) — bir ziyandır: 2 kez · وَخَسِرَ (ve hasira) — ve hüsrana uğrarlar: 2 kez · ٱلْأَخْسَرِينَ (l-ehserine) — hüsrana: 1 kez · ٱلْمُخْسِرِينَ (l-muhsirine) — eksiltenler-: 1 kez · بِٱلْأَخْسَرِينَ (bil-ehserine) — en çok ziyana uğrayanları: 1 kez · تُخْسِرُوا۟ (tuhsiru) — eksiklik yapmayın: 1 kez · تَخْسِيرٍۢ (tehsirin) — kaybımı artırmaktan: 1 kez · خَاسِرَةٌۭ (hasiratun) — ziyanlı: 1 kez · خُسْرٍ (husrin) — ziyan: 1 kez · خُسْرًا (husran) — bir ziyan: 1 kez · خُسْرَانًۭا (husranen) — bir ziyanla: 1 kez · يَخْسَرُ (yehseru) — hüsrana uğrayacaktır: 1 kez