İcabet
Cevap vermek ve söze karşılık vermek kökün temel anlamıdır. Kur'an'da duaya karşılık veren Allah ve çağrıya uyanlar bu kökle anlatılır.
Köklerde ne diyor?
جوب (jwb): İki temel anlamı vardır: bir şeyi delip yarmak ve söze karşılık vermek. Kayaları oymak ve çölü aşmak birinciden, cevap, icabet ve duaya karşılık veren Mücîb ikinciden gelir.
جوب (jwb) — Bir şeyi delmek, yarmak (Mekâyîs): وهو خرق الشيء
جوب (jwb) — Söze karşılık vermek (Mekâyîs): وأصل آخر، وهو مراجعة الكلام
جوب (jwb) — Her türlü yeri kat etmek (Müfredât): ثم يستعمل في قطع كل أرض
جوب (jwb) — Cevap: söze dönüş (Ayn): والجواب: رديد الكلام
جوب (jwb) — İstecâbe: cevaba yönelip hazırlanmak (Müfredât): وحقيقتها هي التحري للجواب والتهيؤ له
جوب (jwb) — Mücîb: duaya ve isteğe karşılık veren (Allah) (Lisân): وهو الذي يقابل الدعاء والسؤال بالعطاء والقبول
Tanım
Kökün iki temel anlamı bir şeyi delip yarmak ve söze karşılık vermektir. Cevap, söze dönüş; icabet ise cevaba yönelip hazırlanmak olarak sözlüklerde yer alır. Duaya ve isteğe karşılık verene Mücîb denir. Kur'an'da kök, Allah'ın duaya icabet etmesi ile kulların Allah'ın çağrısına icabet etmesini birlikte anlatır; ayrıca elçilere sorulan sorunun cevabı ve çağrıya yanıt veremeyen güçler de aynı kökle geçer.
Ayetlerle
Bakara 186. ayet — Kullar Allah'ı sorduğunda Allah'ın yakın olduğu ve dua edenin duasına icabet ettiği bildirilir; kulların da O'na icabet etmesi istenir.
Ali İmran 172. ayet — Yaralandıktan sonra bile Allah'a ve elçisine icabet edenlere büyük bir karşılık olduğu söylenir. İcabet burada çağrıya uymak anlamında geçer.
Maide 109. ayet — Allah'ın elçileri bir araya getirdiği gün size ne cevap verildi diye sorduğu anlatılır. Kök, bir çağrıya verilen karşılığı bildirir.
Enam 36. ayet — Ancak kulak verenlerin icabet edeceği söylenir. İcabet, işitip dinlemenin ardından gelen bir tutum olarak anılır.
Enfal 9. ayet — Rablerine yalvaranlara Allah'ın meleklerle destek vereceğini söyleyerek icabet ettiği hatırlatılır. Allah'ın icabeti destekle gösterilir.
Rad 14. ayet — Gerçek çağrının Allah'a yapıldığı, O'nun dışındakilerin çağrıya icabet edemeyeceği söylenir. Bu durum suya uzanan elle benzetilir.
Sık sorulanlar
İcabet kökü Kur'an'da kimler için kullanılır?
Hem Allah hem kullar için. Allah duaya icabet eder; kullar da Allah'ın ve elçisinin çağrısına icabet etmeye çağrılır. O'ndan başkalarının icabet edemediği de belirtilir.
Cevap ile icabet arasında fark var mıdır?
Sözlükte cevap söze dönüş, icabet ise cevaba yönelip hazırlanmaktır. Kur'an'da her ikisi aynı kökten gelir: biri sorulan soruya karşılık verir, diğeri çağrıya uymayı anlatır.