İhsa
Bir şeyi tek tek sayıp kayda geçirmek; sayarak kuşatmak ve gücü yetmek. Kök, çakıl taşı ve engellemek anlamlarını da taşır.
Köklerde ne diyor?
حصي (HSy): Üç asıl taşır: engellemek, sayıp güç yetirmek ve çakıl taşı. Saymak (ihsâ), eskiden taşlarla sayıldığı için çakılla ilişkilendirilir.
حصي (HSy) — Engellemek (Mekâyîs): الأول المنع
حصي (HSy) — Sayıp güç yetirmek (Mekâyîs): أحصيت الشيء، إذا عددته وأطقته
حصي (HSy) — Sayarak tespit etmek (Müfredât): الإحصاء: التحصيل بالعدد
حصي (HSy) — Elde edip kuşatmak (Müfredât): أي: حصله وأحاط به
حصي (HSy) — Küçük taşlar, çakıl (Ayn): الحصى: صغار الحجارة
حصي (HSy) — Akıl (Mekâyîs): والحصاة: العقل
Tanım
Kök, sözlüklerde engellemek, sayıp güç yetirmek ve çakıl taşı anlamlarıyla anılır; sayma işi eskiden taşlarla yapıldığı için ihsâ, sayarak tespit etmek ve elde edip kuşatmaktır. Kur'an'da fiil çoğunlukla şu çerçevede geçer: hiçbir ayrıntı dışarıda kalmadan sayılıp kayıt altına alınan şey ve bunu yapan Allah. İnsan ise Allah'ın nimetini sayıp bitirmeye güç yetiremez.
Ayetlerle
İbrahim 34. ayet — İnsan Allah'ın nimetini saymaya kalksa onu ihsa edemez denir. Burada kök, sayıp bitirmeye ve kuşatmaya gücün yetmemesini anlatır.
Kehf 49. ayet — Kitap konulunca suçlular, kitabın küçük büyük hiçbir şeyi bırakmayıp hepsini saymış olduğunu görüp şaşırır. Kayıt eksiksizdir.
Yasin 12. ayet — Allah ölüleri diriltir, önden gönderdiklerini ve izlerini yazar; her şeyi apaçık bir kayıt içinde ihsa etmiştir. Sayma, kayıt altına alma anlamındadır.
Mücadele 6. ayet — Allah, insanların yaptıklarını haber verir; onu sayıp kaydetmiştir, kendileri ise unutmuştur. Burada ihsa, unutulana karşı eksiksiz hafızadır.
Cin 28. ayet — Allah elçilerin elindekini kuşatmış ve her şeyi sayı olarak kayda geçirmiştir. İhsa, kuşatma ve bilmeyle birlikte anılır.
Kehf 12. ayet — Hangi tarafın kaldıkları süreyi daha iyi saydığı sınanır. Fiil, burada süreyi doğru hesaplayıp tespit etmek anlamında kullanılır.
Sık sorulanlar
İhsa kelimesi Kur'an'da neyi anlatır?
Bir şeyi tek tek sayıp kayıt altına almayı ve kuşatmayı anlatır. Ayetlerde çoğunlukla hiçbir ayrıntının dışarıda kalmadığı bir kayıt söz konusudur.
İnsan neden Allah'ın nimetini ihsa edemez?
14:34 ve 16:18 ayetlerine göre nimet saymakla bitirilemeyecek kadar çoktur. Kök, sayıp kuşatmaya güç yetirmeyi de içerdiğinden bu güç insanda bulunmaz.