İhsan
Sözlükte çirkinliğin karşıtı olan güzellik ve sevindirici her şey; Kur'an'da iyilik ve iyi iş yapmak olarak geçer.
Köklerde ne diyor?
حسن (Hsn): Güzellik, çirkinliğin karşıtıdır ve temel anlamdır. Akla, gönle ya da duyulara hoş gelen her şeyi kapsar; iyilik ve nimet de buradan doğar.
حسن (Hsn) — Çirkinliğin karşıtı (Mekâyîs): فالحسن ضد القبح
حسن (Hsn) — Sevindiren, arzulanan her şey (Müfredât): الحسن: عبارة عن كل مبهج مرغوب فيه
حسن (Hsn) — Akılca güzel görülen (Müfredât): مستحسن من جهة العقل
حسن (Hsn) — İnsana ulaşan sevindirici nimet (Müfredât): كل ما يسر من نعمة تنال الإنسان
حسن (Hsn) — Kötü işlerin karşıtı güzel işler (Ayn): والمحاسن من الأعمال ضد المساوىء
Tanım
Kökün temel anlamı çirkinliğin karşıtı olan güzelliktir. Sözlükler bunu akla, gönle ya da duyulara hoş gelen her şey diye genişletir; insana ulaşan sevindirici nimet ve kötü işlerin karşıtı olan güzel işler de buraya girer. Kur'an'da hasene iyilik, hüsnâ en iyi olan, muhsin ise iyilik yapan, işi güzel yapan kişidir. Ayetler bu iyiliği karşılık, hüküm ve davranış üzerinden gösterir.
Ayetlerle
Nisa 40. ayet — Allah zerre kadar haksızlık etmez; bir iyilik (hasene) olursa onu kat kat artırır ve katından büyük bir karşılık verir. İyilik burada karşılığı artan bir şey olarak geçer.
Hud 114. ayet — İyilikler kötülükleri giderir denir. Hasene ile seyyie karşıt çifttir: biri güzel, diğeri çirkin işi anlatır; sözlükteki karşıtlık ayetin kendi cümlesinde görülür.
Yunus 26. ayet — İyilik yapanlara 'en iyisi ve fazlası' vardır; yüzlerini karalık ve zillet sarmaz. Kök, hem iyilik yapanı hem de karşılığın 'hüsnâ' niteliğini kapsar.
Enam 84. ayet — Nuh'tan Harun'a kadar sayılan kimselere yol gösterildiği anlatılır ve 'iyilik yapanlara işte böyle karşılık veririz' denir; muhsinler bu zincirin sonunda anılır.
Araf 56. ayet — Düzen sağlandıktan sonra yeryüzünde bozgunculuk yapılmaması istenir; Allah'ın rahmeti iyilik yapanlara çok yakındır. İhsan, bozgunculuğun karşısında yer alır.
Maide 50. ayet — 'Hüküm olarak Allah'tan daha iyisi kimdir?' sorusunda 'ahsen' en güzel, en iyi anlamıyla hükmün niteliği için kullanılır; güzellik burada hükmün isabetini anlatır.
Sık sorulanlar
İhsan ve hasene kelimeleri hangi köke dayanır?
Hepsi çirkinliğin karşıtı olan güzellik anlamındaki kökten gelir. Hasene güzel iş ya da iyilik, muhsin iyilik yapan, ahsen ise en iyi, en güzel olan demektir.
Kur'an iyilik yapanlar için ne söyler?
Ayetler iyilik yapanlara en iyisini ve fazlasını vaat eder, rahmetin onlara yakın olduğunu söyler ve iyilikleri kat kat artırır. Muhsin, iyiliği karşılıksız bırakılmayan kişidir.