İsraf
Sözlükte sınırı aşmak ve gözden kaçırmak; Kur'an'da ölçüyü taşırmak, haddi aşmak olarak geçer ve harcamada ölçüyle yan yana anılır.
Köklerde ne diyor?
سرف (srf): Sınırı aşmak temel anlamdır; buna bir şeyi gözden kaçırmak anlamı da eklenir. İsraf, insanın her işte haddi aşmasıdır, harcamada daha yaygındır; ölçülülüğün karşıtıdır.
سرف (srf) — Sınırı aşmak ve gözden kaçırmak (Mekâyîs): يدل على تعدي الحد والإغفال أيضا للشيء
سرف (srf) — İnsanın her işte haddi aşması (Müfredât): تجاوز الحد في كل فعل يفعله الإنسان
سرف (srf) — Harcamada savurganlık (Lisân): والإسراف في النفقة: التبذير
سرف (srf) — Ölçülülüğün karşıtı (Ayn): والأسراف نقيض الاقتصاد
سرف (srf) — Bilgisiz kişi (Ayn): والسرف: الجاهل
سرف (srf) — Ağacı kemiren küçük bir böcek (Mekâyîs): السرفة: دويبة تأكل الخشب
Tanım
Kökün temel anlamı sınırı aşmaktır; buna bir şeyi gözden kaçırmak anlamı da eklenir. Sözlükler israfı insanın her işte haddi aşması diye tanımlar, harcamada savurganlıkta daha yaygın kullanıldığını söyler ve karşıtını ölçülülük olarak verir. Kur'an'da kök yemekte içmekte, harcamada, etkisizleştirmede ve kendi aleyhine hareket etmekte geçer; musrif ölçüyü kaçıran kişidir.
Ayetlerle
Araf 31. ayet — Yiyip içmek serbesttir ama 'ölçüsüz davranmayın' denir; Allah ölçüsüz davrananları sevmez. İsraf yeme içmede sınırı aşmak olarak anlatılır.
Furkan 67. ayet — İnfak ettiklerinde ölçüyü taşırmayan ve akışı tıkamayanlar anlatılır; ikisinin arasında dengeli bir duruş vardır. İsraf burada aşırılığın bir ucudur.
İsra 33. ayet — Yanlışa uğrayan kişinin yakınına yetki verilir ama etkisizleştirmede ölçüsüz davranmaması istenir; israf, hakkın sınırının aşılması olarak geçer.
Zümer 53. ayet — 'Kendi aleyhlerine ölçüyü kaçıran kullarım' diye seslenilir ve Allah'ın rahmetinden ümit kesmemeleri söylenir; israf kişinin kendi aleyhine haddi aşmasıdır.
Ali İmran 147. ayet — 'Suçlarımızı ve işimizde ölçüyü kaçırdıklarımızı bağışla' diyenlerin duası anılır; israf burada işte ölçüyü kaçırmak anlamındadır.
Enbiya 9. ayet — Verilen vaade sadık kalınıp bazıları kurtarılırken ölçüsüz davrananların yıkıma uğratıldığı söylenir; israfın sonucu ayette açıkça yer alır.
Sık sorulanlar
İsraf köküyle ölçülülük arasında nasıl bir ilişki var?
Kökün temel anlamı sınırı aşmaktır; sözlükler karşıtını ölçülülük sayar. Ayetlerde ölçüyü taşırmak ve aşırı kısmak birlikte anılır, ikisinin ortasında dengeli bir duruş vardır.
Kur'an'da israf yalnız harcamayla mı ilgilidir?
Hayır. Ayetlerde yiyip içmede, etkisizleştirmede, işlerde ve kişinin kendi aleyhine davranışında da ölçüyü kaçırmak anlatılır; harcama yalnız yaygın bir örnektir.