İşitme
Kök, kulakla algılamaktır. Kur’an’da işitme bazen sesi duymayı, bazen anlayıp kabul ederek uymayı anlatır; iyi ün de bu köktendir.
Köklerde ne diyor?
سمع (smE): Bir şeyi kulakla algılamak temel anlamdır. Kur'an'da işitme bazen kulağı, bazen anlamayı, bazen de söyleneni kabul edip uymayı anlatır; iyi ün de bu köktendir.
سمع (smE) — Bir şeyi kulakla algılamak (Mekâyîs): وهو إيناس الشيء بالأذن
سمع (smE) — Sesleri algılayan kulaktaki güç (Müfredât): السمع: قوة في الأذن به يدرك الأصوات
سمع (smE) — Anlamak ve itaat etmek (Müfredât): وتارة عن الفهم، وتارة عن الطاعة
سمع (smE) — Kulak (Ayn): السمع: الأذن
سمع (smE) — Güzel ün, şöhret (Mekâyîs): والسمع: الذكر الجميل
سمع (smE) — Gösteriş için yapılan iş (süm'a) (Ayn): فعل ذاك رياء وسمعة
Tanım
Sözlükte kökün temel anlamı bir şeyi kulakla algılamaktır; kulaktaki sesleri algılayan güç de bu adla anılır. Anlamak ve itaat etmek, kulak ve güzel ün de aynı maddede sayılır. Kur’an’da işitmek yalnızca sesi duymak değildir: kulak vermek, söyleneni kabul edip uymak anlamında da geçer. Allah’ın işiten olması ve işitmenin insana verilmiş bir güç olarak anılması da bu kullanımın parçasıdır.
Ayetlerle
Bakara 7. ayet — Allah, kalplerinin ve kulak vermelerinin üzerine mühür vurmuştur denir ve görmede bir örtü olduğu söylenir. İşitme, kalple birlikte anılan bir algı yoludur.
Nisa 58. ayet — Emanetin ehline teslimi ve insanlar arasında adaletle hükmetmek emredilir; Allah daima işiten ve görendir. İşitme, Allah’ın bilgisini anlatır.
Maide 7. ayet — İşittik ve itaat ettik diye verilen bağlayıcı söz hatırlatılır. İşitme, itaat edecek biçimde kabul etme anlamıyla geçer.
Araf 100. ayet — Suçların uzantısı isabet ettirilir ve kalplere damga basılır, böylece kulak veremezler. İşitememe, kalbin kapanmasıyla ilişkilendirilir.
Tevbe 6. ayet — Ortak koşanlardan biri korunma isterse Allah’ın kelamını işitene kadar koru denir. İşitmek, sözü duyup dinlemek anlamında geçer.
Yunus 31. ayet — Sizi gökten ve yerden kim rızıklandırıyor, işitme ve görmelere kim malik oluyor diye sorulur. İşitme, insana verilmiş bir güç olarak anılır.
Sık sorulanlar
İşitme kelimesinin kök anlamı nedir?
Kök, bir şeyi kulakla algılamaktır. Kulaktaki ses algılayan güç, kulak, anlamak ve itaat etmek ile güzel ün de aynı kökten anlamlardır.
Kur’an’da işitmek yalnız duymak mı demektir?
Hayır. Ayetlerde işitmek hem sesi duymayı hem de kulak verip kabul ederek uymayı anlatır; işittik ve itaat ettik ifadesi buna örnektir.