Kader
qdr kökü bir şeyin miktarını, özünü ve son sınırını anlatır; ölçüp belirlemek, güç yetirmek ve rızkı daraltmak bu kökten gelir.
Köklerde ne diyor?
قدر (qdr): Bir şeyin miktarı, özü ve sınırı temel anlamdır; ölçüp belirlemek, kader ve güç (kudret) bundan doğar. Rızkı daraltmak da bu köktendir.
قدر (qdr) — Bir şeyin miktarı, özü ve son sınırı (Mekâyîs): يدل على مبلغ الشيء وكنهه ونهايته
قدر (qdr) — Kader: Allah'ın her şeyi ölçüsüne göre belirlemesi (Mekâyîs): والقدر: قضاء الله تعالى الأشياء على مبالغها
قدر (qdr) — İnsanda bir işi yapmaya imkân veren hâl (kudret) (Müfredât): فاسم لهيئة له بها يتمكن من فعل شيء ما
قدر (qdr) — Allah hakkında: acizliğin olmaması (Müfredât): وإذا وصف الله تعالى بها فهي نفي العجز عنه
قدر (qdr) — Bir şeyin niceliğini belirlemek (Müfredât): والقدر والتقدير: تبيين كمية الشيء
قدر (qdr) — Rızkı daraltmak (Mekâyîs): فمعناه قتر
Tanım
qdr kökünün sözlükteki temel anlamı bir şeyin miktarı, özü ve son sınırıdır. Buradan bir şeyin niceliğini belirlemek, yani ölçüp ona sınır koymak doğar. Kader, her şeyin ölçüsüne göre belirlenmesidir; kudret ise insanda bir işi yapmaya imkân veren hâl, Allah hakkında ise acizliğin olmaması demektir. Rızkı daraltmak da aynı kökten gelir. Kur'an'da kök, güneşin ve ayın ölçülmesinde, her şeyin bir ölçüyle bulunmasında ve ölçü koyanın sıfatında geçer.
Ayetlerle
Yunus 5. ayet — Güneşin ışık, ayın aydınlık kılındığı ve aya menziller ölçümlendiği anlatılır; amaç yılların sayısını ve hesabı bilmektir. Kök burada gök cisimlerine konan ölçüyü gösterir.
Rad 8. ayet — Allah'ın her dişinin taşıdığını, rahimlerin eksilttiğini ve arttırdığını bildiği söylenir. Ayet, O'nun katında her şeyin bir ölçüyle olduğunu belirterek ölçü fikrini doğrudan dile getirir.
İbrahim 18. ayet — Gerçekleri örtenlerin yaptıkları, sert bir günde rüzgarın savurduğu küle benzetilir. Kazandıkları hiçbir şeye ölçü koyamayacakları, yani güç yetiremeyecekleri söylenir; kök burada insanın gücünün sınırını anlatır.
Enam 17. ayet — Allah bir darlık dokundurursa onu O'ndan başka kaldıracak yoktur denir; bir hayır dokundurursa O her şeye bir ölçü koyandır. Ayet, ölçü koymayı hem darlık hem hayır karşısında Allah'a bağlar.
Ali İmran 26. ayet — Mülkü verenin ve geri çekenin, üstünlük verip zelil edenin Allah olduğu söylenir ve hayrın elinde olduğu belirtilir. Sonra Allah'ın her şeye bir ölçü koyan olduğu eklenir.
Bakara 20. ayet — Şimşekle karanlık arasında yürümeye çalışanların hâli anlatılır; Allah dileseydi işitmelerini ve görmelerini giderirdi. Ayet, Allah'ın her şeye bir ölçü koyan olduğunu söyleyerek biter.
Sık sorulanlar
Kader kelimesinin sözlükteki kök anlamı nedir?
qdr kökü bir şeyin miktarı, özü ve son sınırıdır. Kader, her şeyin ölçüsüne göre belirlenmesidir; kudret de bir işe imkân veren hâl, Allah için acizliğin olmamasıdır.
qdr kökü Kur'an'da hangi bağlamlarda geçer?
Güneş ve ayın ölçülmesinde, her şeyin bir ölçüyle bulunmasında, insanın gücünün sınırında ve Allah'ın her şeye ölçü koyan olduğunu bildiren ifadelerde geçer.