Kaza
Kök, bir işi sağlamca yapıp yerine getirmektir; hüküm, kadı ve ölüm bundan doğar. Kur'an'da Allah'ın bir işi hükme bağlayıp gerçekleştirmesi için geçer.
Köklerde ne diyor?
قضي (qDy): Bir işi sağlamca yapıp yerine getirmek temel anlamdır; hüküm (kazâ), kadı ve ölüm bundan doğar. Bir şeyin bitip tükenmesi de bu köktendir.
قضي (qDy) — Bir işi sağlamlaştırıp yürütmek (Mekâyîs): يدل على إحكام أمر وإتقانه وإنفاذه لجهته
قضي (qDy) — Hüküm (Mekâyîs): والقضاء: الحكم
قضي (qDy) — Hükümleri verip uygulayan kadı (Mekâyîs): سمي القاضي قاضيا، لأنه يحكم الأحكام وينفذها
قضي (qDy) — Ölüm (Mekâyîs): وسميت المنية قضاء
قضي (qDy) — Birine bir ahdi vasiyet etmek (Ayn): وقضى إليه عهدا معناه الوصية
قضي (qDy) — Bitip gitmek (Ayn): وانقضى الشيء وتقضى أي فني وذهب
Tanım
Bu kökün temel anlamı bir işi sağlamlaştırıp yürütmek, yerine getirmektir. Hüküm, hükmü veren kadı, ölüm ve bir şeyin bitip tükenmesi aynı anlamdan türer; ahdi vasiyet etmek de bu kökte sayılır. Kur'an'da kök, bir işi hükme bağlayıp gerçekleştirme anlamında kullanılır. Allah bir işe hükmettiğinde ona 'ol' der ve olur; süre belirlenir, iş tamamlanır, kitapta bir hüküm yazılır. İnsanlar arasında hakem olarak hüküm verilmesi de aynı kökle anlatılır.
Ayetlerle
Bakara 117. ayet — Allah bir işe hükmettiğinde ona 'ol' der ve o olmaya başlar; hüküm ile gerçekleşme birbirine bağlanır.
Nisa 65. ayet — Peygamberin hükme bağladığı şey karşısında içlerinde güçlük duymadan teslim olmayanların inanmış olmayacağı söylenir.
Enam 2. ayet — İnsanı çamurdan oluşturan Allah'ın bir ecel tayin ettiği söylenir; kök, süreyi hükme bağlamak için geçer.
Hud 44. ayet — Su eksilince 'iş gerçekleştirildi' denir; kök, tufan olayının tamamlanması için kullanılır.
Yusuf 41. ayet — Zindandaki iki arkadaşın sorduğu işin gerçekleşmiş olduğu söylenir; hüküm verilmiş, iş kesinleşmiştir.
İsra 4. ayet — İsrailoğullarına kitapta iki kez bozgunculuk yapacakları hükmedildiği söylenir; kök, önceden bildirilen hükmü anlatır.
Sık sorulanlar
Kur'an'da kaza ne anlama gelir?
Kök, bir işi sağlamca yapıp hükme bağlamak ve gerçekleştirmek anlamında geçer. Ayetlerde hüküm, belirlenen süre ve tamamlanan iş aynı kökle anlatılır.
Bu kök yalnız hüküm mü demektir?
Sözlük hükmün yanında kadıyı, ölümü ve bir şeyin bitip gitmesini de aynı kökte sayar. Temelde işin sağlamca yürütülüp bitirilmesi anlamı vardır.